Arytmia serca – przyczyny i objawy. Jak leczyć zaburzenia pracy serca?

Arytmia serca to niestety częste schorzenie, które objawia się najczęściej przyspieszonym rytmem serca, ale nie tylko. Zarówno samych objawów, jak i przyczyn tej dolegliwości może być wiele. Czym się charakteryzuje zaburzenie rytmu serca? W jaki sposób je leczyć?

• Czym jest arytmia serca?
• Arytmia serca – przyczyny
• Arytmia serca – objawy
• Jakie są rodzaje arytmii serca?
• Jak leczyć arytmię serca?

Czym jest arytmia serca?

Arytmia serca to inaczej zaburzenie rytmu serca, dysrytmia albo niemiarowość serca. Każde z tych pojęć opisuje stan, w którym nasze serce, a konkretnie jego skurcze stają się nierównomierne. Sprawia to, że częstotliwość pracy mięśnia sercowego zaczyna przekraczać ustalone bezpieczne normy tętna w zakresie 60 do 100 uderzeń na minutę. Niestety taka sytuacja może często stanowić nie tylko zagrożenie dla zdrowia, ale i życia, dlatego warto jest wiedzieć jak rozpoznać arytmię, jakie mogą być jej przyczyny, a przede wszystkim jak sobie z nią radzić. Nierównomierne skurcze wpływają bezpośrednio na wydolność układu krwionośnego — zaburzona praca serca utrudnia prawidłowe zaopatrzenie narządów w tlen i składniki odżywcze. W niektórych przypadkach dysrytmia może przebiegać łagodnie i nie wymagać natychmiastowej interwencji, jednak nawet pozornie niegroźne epizody powinny być monitorowane przez kardiologa.

Przyczyny zaburzeń rytmu

Przyczyn odpowiadających za arytmię serca może być tak naprawdę wiele. Mogą się one wiązać zarówno z wadami genetycznymi, być powiązane z innymi chorobami, jak i czynnikami zewnętrznymi oraz niewłaściwą dietą. Można więc tutaj wymienić:

• Choroba wieńcowa lub zaburzenia w funkcjonowaniu tarczycy — zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy wpływają na częstość skurczów
• Wady zastawki — niedomykalność lub zwężenie utrudnia przepływ krwi i obciąża mięsień sercowy
• Stan zapalny mięśnia sercowego — dotyczy zwłaszcza bakteryjnych lub wirusowych zapaleń
• Używki (kofeina, alkohol, nikotyna) oraz leki — nadużywanie stymulantów zwiększa ryzyko wystąpienia arytmii
• Zbyt wysokie ciśnienie krwi oraz zaburzenie elektrolitów we krwi — deficyt potasu, magnezu lub wapnia bezpośrednio wpływa na przewodnictwo elektryczne w sercu
• Zła dieta i niedobór minerałów — monotonne odżywianie pozbawione warzyw i owoców prowadzi do niedoborów
• Przyczyny psychologiczne (stres, nerwy) — przewlekły stres aktywuje układ współczulny, co zaburza rytm
• Nagromadzenie się gazów w jelicie — ucisk na przeponę z dołu może mechanicznie drażnić serce

Aby zorientować się, co jest przyczyną arytmii serca, konieczne będzie badanie specjalistyczne. Najczęściej diagnozy dokonuje się za pomocą elektrokardiografa, popularnego EKG. Pozwoli to sprawdzić czy rzeczywiście mamy do czynienia z zaburzeniem rytmu serca. W niektórych przypadkach lekarz zleca również holter EKG, czyli całodobowy zapis aktywności elektrycznej serca, aby uchwycić epizody arytmii występujące sporadycznie lub w określonych porach dnia.

Objawy arytmii

Jednym z najczęstszych objawów, które świadczą o arytmii serca jest uczucie przyspieszonego lub zwolnionego rytmu serca. Często nazywamy to kołataniem lub galopowaniem serca. Oprócz tego pacjenci często skarżą się na nieregularne bicie serca, a także bóle w klatce piersiowej, duszności i trudności z oddychaniem. Czasem pojawiają się delikatne zawroty głowy oraz osłabienia czy nadmierne pocenie się i omdlenia. Arytmia serca często przez długi czas jest ukryta i może przebiegać bezobjawowo, a o samej przypadłości dowiadujemy się przez przypadek.

Pacjenci opisują często uczucie „przeskakiwania” uderzeń — serce jakby na chwilę się zatrzymywało, a potem mocniej biło, próbując wyrównać brakujący skurcz. Takie ekstrasystole mogą być nieszkodliwe, ale wymagają monitorowania. U niektórych osób arytmia manifestuje się nagłym spadkiem tolerancji wysiłku — czynności wcześniej niesprawiające problemu teraz powodują uczucie zmęczenia i duszności. W skrajnych przypadkach dysrytmia prowadzi do utraty przytomności, co wymaga natychmiastowej pomocy medycznej i wykluczenia zagrażających życiu postaci arytmii.

Rodzaje arytmii serca

Warto pamiętać też o tym, że zaburzenie rytmu serca to nie tylko uczucie kołatania. Arytmia występuje w różnych formach i na podstawie częstotliwości rytmu można wywnioskować z jakim typem zaburzenia mamy do czynienia. Wyróżnia się:

• Tachykardia (częstoskurcz) — przyspieszone bicie serca, puls powyżej 100 uderzeń na minutę
• Bradykardia (rzadkoskurcz) — zwolnione bicie serca, puls poniżej 60 uderzeń na minutę (wyjątek – sportowcy)
• Migotanie przedsionków — najgroźniejsza forma arytmii, chaotyczne i nieskoordynowane skurcze o wysokiej częstotliwości, może powodować zakrzepy i zatory naczyń krwionośnych
• Migotanie komór — oznacza zagrożenie życia, zatrzymuje krążenie krwi, często jest wynikiem powikłań zawałów

Arytmia serca może też być umiejscowiona w różnych częściach mięśnia sercowego. Można więc wyróżnić arytmię nadkomorową, kiedy zaczyna się ona w przedsionkach oraz arytmię komorową, kiedy swój początek ma w komorach. Arytmie nadkomorowe zwykle są mniej niebezpieczne, choć mogут znacząco obniżać jakość życia. Arytmie komorowe natomiast stanowią bezpośrednie zagrożenie dla życia i wymagają natychmiastowej diagnostyki oraz leczenia. Niektóre formy arytmii, zwłaszcza migotanie przedsionków, zwiększają ryzyko udaru mózgu z powodu tworzenia się zakrzepów w jamach serca.

Metody leczenia arytmii

Po zdiagnozowaniu arytmii serca, konieczne będzie wdrożenie odpowiedniego leczenia, które ustali lekarz prowadzący. Najczęściej jest to terapia farmakologiczna, a leki muszą być dostosowane do typu schorzenia. Czasami zaburzenia rytmu serca leczy się także zabiegowo, przez operację zastawki, wszczepienia rozrusznika serca, ablację RF czy wszczepienie kardiowertera-defibrylatora. Każdy z rodzajów podjętego leczenia powinien być przedyskutowany z kardiologiem.

Leczenie farmakologiczne

Podstawą terapii farmakologicznej są leki antyarytmiczne, które normalizują przewodnictwo elektryczne w sercu. Do najczęściej stosowanych należą beta-blokery, blokery kanałów wapniowych oraz leki z grupy III klasy antyarytmików, takie jak amiodaron. Pacjenci z migotaniem przedsionków często otrzymują również antykoagulanty, które zapobiegają powstawaniu zakrzepów. Dobór leku wymaga uwzględnienia współistniejących chorób — na przykład u osób z niewydolnością serca niektóre preparaty mogą być przeciwwskazane.

Zabiegi interwencyjne

Gdy leczenie farmakologiczne okazuje się niewystarczające, kardiolog może zaproponować ablację RF (ablację z użyciem fal radiowych). Zabieg polega na zniszczeniu fragmentu tkanki sercowej odpowiedzialnej za nieprawidłowe impulsy elektryczne. Ablacja jest szczególnie skuteczna w leczeniu arytmii nadkomorowych oraz niektórych postaci tachykardii komorowej. U pacjentów z bradykardią lub blokami przewodzenia stosuje się wszczepienie rozrusznika serca, który generuje impulsy elektryczne, utrzymując odpowiednią częstość skurczów.

Kardiowerter-defibrylator i inne metody

W przypadku zagrażających życiu arytmii komorowych lekarz może zalecić wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ICD). Urządzenie to monitoruje rytm serca i w razie wykrycia niebezpiecznej arytmii automatycznie dostarcza impuls elektryczny przywracający prawidłowy rytm. Niektórzy pacjenci wymagają również kardiowersji elektrycznej — kontrolowanego wstrząsu elektrycznego przywracającego prawidłowy rytm zatokowy. Kardiowersja jest wykonywana w warunkach szpitalnych, najczęściej w znieczuleniu ogólnym, aby zminimalizować dyskomfort pacjenta. Uzupełnieniem leczenia może być zmiana stylu życia — ograniczenie kofeiny, alkoholu, rzucenie palenia oraz redukcja stresu znacząco wpływają na stabilizację rytmu serca.