Czym jest toksoplazmoza i jak jej zapobiegać?
Toksoplazmoza budzi niepokój i lęk, zwłaszcza u przyszłych matek. Czy jest się czego bać? A może są to obawy na wyrost? Może wystarczy stosować się do kilku prostych zasad, aby ograniczyć ryzyko?
Choroba pasożytnicza Toxoplasma gondii
Toksoplazmoza jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez pierwotniaka Toxoplasma gondii, występującą zarówno u ludzi jak u zwierząt. Myliłby się ten, kto sądziłby, że jest to rzadkie schorzenie. Otóż wręcz przeciwnie, jest ono niezwykle rozpowszechnione. Przykładowo ocenia się, że w Polsce owym pierwotniakiem zarażone jest 60 lub nawet 80 procent społeczeństwa.
Zakażenie następuje najczęściej przez przewód pokarmowy, kiedy spożyjemy surowe lub niedogotowane mięso, zanieczyszczone zwierzęcymi odchodami zawierającymi cysty pierwotniaka. Jego ostatecznym żywicielem jest kot, pierwotniak mnoży się w nabłonku jego jelit, łatwo więc się domyślić, że także kontakt z zarażonym zwierzęciem może spowodować, że pierwotniak przeniesie się i na nas. Zakażenie może nastąpić również podczas pracy w ogrodzie czy zabaw w piaskownicy, jeśli gleba została zanieczyszczona odchodami kotów wolno żyjących.
Zatem można powiedzieć, że toksoplazmoza bierze się z braku zachowania właściwych zasad higieny. Ale choroba ta może być także wrodzona, w sytuacji gdy płód jeszcze w matczynym łonie zostaje zarażony przez łożysko. Szczególnie niebezpieczne jest pierwotne zakażenie matki w pierwszych dwóch trymestrach ciąży, kiedy pierwotniak z łatwością przekracza barierę łożyskową.
Jakie są objawy toksoplazmozy
Jak rozpoznać toksoplazmozę? Objawy zarażenia pasożytem różnią się w zależności od tego, czy mamy do czynienia z chorobą nabytą czy wrodzoną. Jak wspomnieliśmy, zarażenie pierwotniakiem może dotyczyć nawet osiemdziesięciu procent populacji naszego kraju, jednak większość z nas nie czuje, żeby ten fakt utrudniał życie.
Dzieje się tak dlatego, że toksoplazmoza nabyta najczęściej nie ma żadnych objawów, zatem zdecydowana większość zarażonych żyje w błogiej nieświadomości swojej choroby. Jednak nie wszyscy mają tyle szczęścia. Toksoplazmoza nabyta może bowiem mieć też uciążliwe objawy, które zależne są od tego, z którą postacią owego schorzenia mamy do czynienia.
Postaci toksoplazmozy nabytej
W postaci uogólnionej, która objawia się u osób o poważnie zmniejszonej odporności (np. po przeszczepach, u chorych na AIDS), pojawiają się zmiany w wątrobie, płucach i sercu. Postać węzłowa wiąże się z powiększeniem węzłów chłonnych, a niekiedy też z gorączką, bólem głowy i mięśni. Postać oczna oznacza zwykle nawracające ostre zapalenia naczyniówki i siatkówki, które w efekcie prowadzą do osłabienia wzroku, a w skrajnych przypadkach mogą doprowadzić do całkowitej utraty widzenia. Wreszcie postać mózgowa może doprowadzić do zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a jej przebieg bywa szczególnie dramatyczny u pacjentów z osłabioną odpornością.
Toksoplazmoza wrodzona i jej konsekwencje
Toksoplazmoza wrodzona to już poważna sprawa. U około trzydziestu procent zarażonych dzieci powoduje poważne wady rozwojowe, do których należą padaczka, zaburzenia mowy, opóźnienie w rozwoju umysłowym, żółtaczka, skaza krwotoczna, oczopląs, powiększona śledziona i wątroba, a także triada Sabina-Pinkertona, czyli łączne wystąpienie zwapnienia śródczaszkowego, zapalenia siatkówki i naczyniówki oraz wodogłowia lub małogłowia. Wiele z tych objawów może ujawnić się dopiero w późniejszym okresie życia dziecka, dlatego niemowlęta z podejrzeniem wrodzonej toksoplazmozy wymagają wieloletniej obserwacji lekarskiej. Najcięższa sytuacja dotyczy zakażenia we wczesnej ciąży – wówczas ryzyko poronienia lub ciężkich uszkodzeń płodu jest szczególnie wysokie.
Jak uniknąć toksoplazmozy
W profilaktyce toksoplazmozy chodzi przede wszystkim o zachowanie zasad higieny, zwłaszcza gdy mowa o odżywianiu. Najważniejsze, by nie spożywać surowego ani niedogotowanego mięsa i nie pić nieprzegotowanej wody niewiadomego pochodzenia. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku mięsa wieprzowego, jagnięcego i dziczyzny – to właśnie w nich najczęściej można znaleźć cysty pasożyta. Ważne też, aby zawsze myć warzywa i owoce oraz zabezpieczać żywność przed owadami, takimi jak muchy i karaluchy, które mogą przenosić cysty na powierzchni swojego ciała.
Zasady bezpieczeństwa w kontakcie z kotami
Ważne jest także podjęcie wszelkich starań, aby nikt z domowników nie zaraził się bezpośrednio od kota. Trzeba więc zabezpieczać przed kotami piaskownice, najlepiej przykrywając je plandeką po zakończeniu zabawy. Po kontakcie ze zwierzęciem trzeba dokładnie myć ręce z mydłem. Należy też regularnie wyparzać kuwetę – idealnie codziennie, ponieważ świeże odchody nie zawierają jeszcze zakaźnych form pasożyta (stają się one niebezpieczne dopiero po 24 godzinach). Kota powinno się karmić tylko suchą karmą lub jedzeniem z puszek, unikając podawania surowego mięsa. Oczywiście nie trzeba dodawać, że koty mają mniejszą szansę zarażenia się pierwotniakiem, jeśli są trzymane w domu i nie mają kontaktu z glebą ani gryzoniami.
Dodatkowe środki ostrożności dla kobiet w ciąży
Kobiety planujące ciążę powinny wykonać badanie na obecność przeciwciał przeciw Toxoplasma gondii. Jeśli wynik wykaże brak odporności, szczególnie ważne staje się przestrzeganie wszystkich wymienionych zasad profilaktyki. Warto także unikać pracy w ogrodzie bez rękawiczek ochronnych oraz dokładnie myć dłonie po każdej czynności związanej z ziemią czy roślinami. W trakcie ciąży istotne jest także regularne wykonywanie kontrolnych badań serologicznych, które pozwolą wykryć ewentualne świeże zakażenie i niezwłocznie rozpocząć leczenie, minimalizując ryzyko transmisji pasożyta na płód.
