Choroba zawodowa, czyli jakie popularne choroby zawodowe znamy?

Wykonywanie konkretnej pracy zawodowej może wiązać się nie tylko z profitami finansowymi, ale i ewentualnym narażeniem zdrowia. Lista chorób zawodowych jest stosunkowo długa i często powiązana właśnie z daną wykonywaną pracą. Które z nich są najpopularniejsze?

• Czym jest choroba zawodowa?
• Pylica
• Ołowica
• Zespół cieśni nadgarstka
• Choroby narządu głosu
• Ubytek słuchu

Czym jest choroba zawodowa?

Mówiąc wprost, choroba zawodowa to zespół schorzeń, które zostały spowodowane przez czynniki szkodliwe występujące w trakcie pracy i powiązane są z jej środowiskiem lub sposobem wykonania. Najczęściej ma się z nimi do czynienia poprzez stałe i długotrwałe przebywanie w niedogodnych warunkach, które zaczynają wpływać na organizm. Może dotyczyć to więc przebywania w niekorzystnej pozycji, wykonywania forsownych czynności lub przebywania w otoczeniu zawierającym dane czynniki szkodliwe.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą: hałas przekraczający normy bezpieczeństwa, chemikalia i pyły, niewłaściwe oświetlenie, obciążenie fizyczne przekraczające możliwości organizmu, promieniowanie jonizujące i niejonizujące, a także przewlekłe obciążenie psychiczne wynikające z organizacji pracy. Ekspozycja na te elementy w dłuższym okresie prowadzi do trwałych zmian w organizmie, które nie zawsze są odwracalne.

Choroby zawodowe nie pojawiają się od razu, ale po długotrwałym narażeniu na takie niekorzystne warunki. Charakteryzują się powolnym rozwojem objawów, które początkowo mogą być bagatelizowane przez pracowników. Z tego też powodu samo leczenie także trwa długo, a w wielu przypadkach wymaga nie tylko farmakoterapii, ale także zmiany środowiska pracy lub całkowitego zaprzestania wykonywania dotychczasowego zawodu. Poniżej lista najpopularniejszych chorób zawodowych oraz grup zawodowych najbardziej narażonych na ich wystąpienie.

Pylica

Jest to choroba układu oddechowego, której przyczyną jest częsty kontakt z pyłami i ich wdychanie. Najczęściej objawia się przewlekłym zapaleniem oskrzeli, a także postępującą rozedmą płucną. W rzadszych przypadkach może dojść do niewydolności krążenia spowodowanej obciążeniem prawej komory serca, zwanej sercem płucnym.

Z pylicą najczęściej do czynienia mają górnicy, pracownicy przemysłowi, pracownicy tartaków, stolarze, spawacze i pracownicy branży pirotechnicznej. Pewne ryzyko wiąże się także z zawodami rolniczymi, leśnictwem i rybołówstwem, gdzie występuje ekspozycja na pyły organiczne i mineralne.

Wyróżnia się kilka rodzajów pylicy w zależności od rodzaju wdychanego pyłu. Należą do nich: krzemicza płuc (silikoza) występująca u górników i pracowników kamieniołomów, pylicza bawełniana (bisynoza) dotykająca pracowników przemysłu włókienniczego, pylicza azbestowa (azbestoza) niebezpieczna ze względu na ryzyko rozwoju nowotworów, oraz pylicza węglowa charakterystyczna dla górników kopalń węgla kamiennego. Każda z tych postaci wymaga odrębnego podejścia diagnostycznego oraz leczniczego, a zapobieganie opiera się przede wszystkim na stosowaniu skutecznych środków ochrony indywidualnej.

Ołowica

W przypadku ołowicy mamy do czynienia z zatruciem organizmu przez ołów, co powoduje osłabienie, bezsenność, brak łaknienia, zaburzenia widzenia oraz uszkodzenia narządów wewnętrznych, szczególnie wątroby i nerek. Czasem może także dochodzić do uszkodzeń krwinek czerwonych poprzez hamowanie syntezy hemoglobiny oraz do uszkodzeń układu nerwowego, objawiających się neuropatią obwodową lub encefalopatią.

Najbardziej narażone na tę chorobę są osoby pracujące zawodowo w przemyśle, gdzie jest stały kontakt z tym związkiem chemicznym. Wymienia się tu choćby zakłady wytwórstwa szkła kryształowego, produkcję akumulatorów ołowiowych, zakłady wytwarzające kable, a także dotyczy to pracowników hut miedzi i cynku, gdzie ołów występuje jako składnik rud metali nieżelaznych.

Diagnostyka ołowicy opiera się na oznaczaniu poziomu ołowiu we krwi oraz badaniu aktywności enzymów zaangażowanych w syntezę hemu. Leczenie polega przede wszystkim na eliminacji ekspozycji oraz, w ciężkich przypadkach, na zastosowaniu terapii chelatującej, która przyspiesza wydalanie metalu z organizmu. Kluczowa jest jednak prewencja — regularne badania profilaktyczne oraz przestrzeganie zasad BHP.

Zespół cieśni nadgarstka

Jest to jeden z bardziej znanych stanów chorobowych i przyczyną jego powstania jest długotrwały ucisk nerwu pośrodkowego przebiegającego przez kanał nadgarstkowy. Najczęściej objawia się uczuciem mrowienia i drętwienia w obrębie kciuka, palca wskazującego i środkowego, osłabieniem siły chwytu, utrudnieniem w zaciskaniu dłoni, a przez to nierzadko wypadaniem rzeczy z ręki. Objawy nasilają się szczególnie w nocy, co może budzić pacjentów ze snu.

Oczywiście wiąże się to także z bólem, który utrudnia poruszanie palcami i dłonią, a w zaawansowanych przypadkach prowadzi do zaniku mięśni kłębu kciuka. Najczęściej wiąże się z reumatoidalnym zapaleniem stawów lub cukrzycą, ale zaliczana jest także do chorób zawodowych występujących w wyniku przeciążenia ręki. Najbardziej narażeni są pracownicy biurowi, którzy dużo pracują z myszką komputerową oraz klawiaturą, a także monterzy linii produkcyjnych wykonujący powtarzalne ruchy nadgarstkiem.

Leczenie zachowawcze obejmuje unieruchomienie nadgarstka za pomocą ortezy, stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych oraz fizykoterapię. W przypadkach opornych na leczenie farmakologiczne konieczna może być interwencja chirurgiczna polegająca na przecięciu więzadła poprzecznego nadgarstka i zwolnieniu uciśniętego nerwu.

Choroby narządu głosu

Jest to choroba osób, których głos jest najważniejszym narzędziem pracy. Objawia się to najczęściej chrypką, suchością w gardle, uczuciem drapania i kłucia w krtani, a także nawracającymi infekcjami dróg oddechowych oraz ostrym zapaleniem krtani, które w warunkach przeciążenia głosowego ma tendencję do przewlekania się.

Najbardziej narażonymi grupami zawodowymi są nauczyciele, wykładowcy, a także muzycy, szczególnie piosenkarze, oraz osoby pracujące w call center, gdzie wymaga się długotrwałego mówienia bez odpowiednich przerw. Przyczyną problematycznych zmian w obrębie krtani jest przewlekłe przeciążenie strun głosowych, co może prowadzić do powstawania guzków głosowych, polipy lub obrzęku Reinkego.

Profilaktyka polega na przestrzeganiu higieny głosu — odpowiednim nawodnieniu organizmu, unikaniu forsowania głosu, regularnych przerwach w mówieniu oraz treningach emisji głosu prowadzonych przez foniatrów i logopedów. W przypadku występowania objawów konieczne jest ograniczenie obciążenia głosowego oraz czasem zastosowanie terapii logopedycznej lub leczenia operacyjnego zmian organicznych w krtani.

Ubytek słuchu

W tym przypadku najbardziej narażone są te osoby, które stale i długotrwale przebywają w środowisku o podwyższonym hałasie przekraczającym 85 decybeli przez kilka godzin dziennie. Dotyczy to szczególnie pracowników hal przemysłowych i produkcyjnych, pracowników sektora zbrojeniowego, budowlańców obsługujących młoty pneumatyczne i wiertarki, oraz osób pracujących na przykład na lotniskach w bezpośrednim sąsiedztwie startujących samolotów.

Może objawić się ubytkiem słuchu w jednym albo obu uszach, początkowo w zakresie wysokich częstotliwości, co sprawia, że pracownik może nie zauważać problemu w codziennych sytuacjach. Z czasem jednak uszkodzenie komórek słuchowych postępuje, prowadząc do trwałego niedosłuchu percepującego, który nie poddaje się leczeniu farmakologicznemu ani chirurgicznemu.

Poza samym ubytkiem słuchu mogą pojawić się także inne dolegliwości — szumy uszne o charakterze pisków lub szumów, ból głowy, a także uczucie ciągłego przebywania w stresie, co wpływa także na większe napięcie mięśniowe ciała i problemy z układem trawiennym oraz podwyższonym ciśnieniem krwi wynikającym z przewlekłej aktywacji układu współczulnego. Jedyną skuteczną formą ochrony jest konsekwentne stosowanie odpowiednich ochronników słuchu dopasowanych do poziomu hałasu w danym środowisku pracy oraz regularne badania audiometryczne pozwalające na wczesne wykrycie ubytków słuchu i ewentualną zmianę stanowiska pracy.