Zaćma a jaskra – jakie są różnice?
Co łączy jaskrę i zaćmę? Zarówno w przypadku jednej, jak i drugiej choroby nieleczenie i brak szybkiej diagnozy mogą doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku. Zaćma jest patologią soczewki i polega na jej zmętnieniu. Z kolei jaskra to postępująca patologia nerwu wzrokowego. A co je różni i co powinieneś wiedzieć o każdej z tych chorób?
Czym jest zaćma?
Zaćma, inaczej nazywana też kataraktą, to choroba soczewki oka, której głównym objawem jest częściowe lub całkowite zmętnienie soczewki. Najczęściej wywołuje ją naturalny proces starzenia się — wtedy mówimy o zaćmie starczej. Wśród osób powyżej 40. roku życia statystyki pokazują wyraźny wzrost liczby rozpoznań tej patologii. Zaćma może jednak wystąpić również na skutek urazów mechanicznych gałki ocznej, długotrwałego stosowania niektórych leków sterydowych, a także jako powikłanie niekontrolowanej cukrzycy. Istnieje także zaćma wrodzona, która może pojawić się nawet u noworodków — wtedy zmętnienie soczewki jest obecne już w chwili urodzenia.
Choroba rozwija się stopniowo. W początkowym stadium pacjent może nie odczuwać żadnych dolegliwości albo zauważać jedynie subtelne zmiany w ostrości widzenia. Z czasem jednak zmętnienie soczewki postępuje i zaczyna realnie utrudniać codzienne czynności — czytanie, prowadzenie samochodu, rozpoznawanie twarzy. Bez interwencji chirurgicznej zaćma prowadzi do znacznego ograniczenia funkcji wzrokowych, a w skrajnych przypadkach do całkowitej ślepoty.
Objawy zaćmy
Na czym dokładnie polega zaćma? W wyniku zmętnienia soczewka chorego traci swoją najistotniejszą cechę optyczną, czyli przejrzystość. Dlatego główne objawy zaćmy to coraz większe problemy z widzeniem, a także wrażenie widzenia „przez mgłę” lub przez brudną szybę. Pacjenci zgłaszają także zwiększoną wrażliwość na ostre światło — szczególnie uciążliwe stają się reflektory nadjeżdżających pojazdów w nocy.
Do charakterystycznych symptomów należą również:
- podwójne widzenie jednym okiem (monokularowa diplopja)
- zmiany w postrzeganiu barw — kolory wydają się wyblakłe lub zażółcone
- konieczność częstej zmiany okularów korekcyjnych mimo niedawno dobranej mocy
- pogorszenie widzenia zmierzchowego i nocnego
- widzenie aureoli wokół źródeł światła
Objawów zaćmy nie należy lekceważyć, ponieważ postępujące schorzenie może doprowadzić nawet do całkowitej ślepoty. Wczesna diagnoza u okulisty pozwala zaplanować optymalny moment interwencji chirurgicznej i uniknąć powikłań związanych z bardzo zaawansowanym zmętnieniem soczewki.
Jaskra — co to?
Jaskra, najprościej mówiąc, oznacza zbyt wysokie ciśnienie w oku — choć istnieją także formy jaskry normotensyjnej, gdzie uszkodzenie nerwu wzrokowego postępuje mimo prawidłowych wartości ciśnienia. Podobnie jak zaćma, często ujawnia się dopiero po 40. roku życia. Czynnikami, które zwiększają ryzyko wystąpienia tej choroby są m.in.: nadciśnienie tętnicze, silne wady wzroku (zwłaszcza krótkowzroczność i nadwzroczność), problemy z krążeniem, zaburzenia metaboliczne związane z cukrzycą, a także stosowanie leków parasympatykolitycznych.
Jednak istnieje też jaskra wrodzona, która powstaje na skutek wad anatomicznych oka — najczęściej nieprawidłowej budowy kąta przesączania, przez co ciecz wodnista nie może swobodnie odpływać z oka. Ponadto jaskrę dzieli się na ostrą (zamknięcia kąta) i podostrą (przewlekłą, otwartego kąta). Jaskra ostra wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, ponieważ gwałtowny wzrost ciśnienia w oku może w ciągu kilku godzin doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego.
W jaskrze przewlekłej ciśnienie rośnie stopniowo, przez co choroba przez długi czas pozostaje niezauważona. Pacjent nie odczuwa bólu ani dyskomfortu, a uszkodzenie nerwu wzrokowego postępuje powoli, ale nieubłaganie. Dlatego regularne badania okulistyczne po 40. roku życia są tak istotne — pozwalają wykryć podwyższone ciśnienie śródgałkowe zanim dojdzie do trwałej utraty pola widzenia.
Jakie są objawy jaskry?
Wzmożone ciśnienie w oku prowadzi do nieodwracalnego zaniku komórek zwojowych siatkówki, które odbierają bodźce świetlne, co wiąże się ze znacznym pogorszeniem widzenia. Osoby z jaskrą często mają światłowstręt i widzą ciemne plamy wokół pola widzenia lub kolorowe obręcze wokół źródeł światła. Do innych objawów należy silny ból głowy i oczu, przewlekłe łzawienie oraz trudności z widzeniem w zmroku.
W zależności od formy jaskry objawy mogą różnić się nasileniem i dynamiką:
- jaskra ostra zamknięcia kąta — nagły, bardzo intensywny ból oka i głowy, nudności, wymioty, gwałtowne pogorszenie widzenia, zaczerwienienie oka, obrzęk rogówki
- jaskra przewlekła otwartego kąta — stopniowe zwężanie pola widzenia od obwodu (widzenie tunelowe), przy zachowaniu dobrej ostrości centralnej przez długi czas; często bezobjawowa we wczesnych stadiach
- jaskra wtórna (np. po urazie, zapaleniu, stosowaniu sterydów) — objawy zależne od przyczyny pierwotnej; mogą nasilać się skokowo
Charakterystyczne jest to, że w jaskrze przewlekłej pacjent często nie dostrzega ubytków w polu widzenia, dopóki nie są one bardzo zaawansowane — mózg kompensuje braki informacji wzrokowej, dlatego badanie pola widzenia (perymetria) jest niezbędne do wczesnego rozpoznania choroby.
Zaćma a jaskra — różnice
Podstawowa różnica pomiędzy zaćmą a jaskrą polega na tym, że dotyczą one zupełnie innych regionów gałki ocznej. Jaskra to podwyższone ciśnienie w oku i jest ona powodowana uszkodzeniem komórek zwojowych siatkówki oka oraz włókien nerwu wzrokowego. Z kolei zaćma dotyczy soczewki oka — struktury położonej w przednim odcinku gałki, odpowiedzialnej za ogniskowanie obrazu na siatkówce. Różnice można także zauważyć w objawach tych chorób, o których już pisaliśmy.
| Cecha | Zaćma | Jaskra |
|---|---|---|
| Dotknięta struktura | Soczewka oka | Nerw wzrokowy i siatkówka |
| Główny mechanizm | Zmętnienie soczewki | Podwyższone ciśnienie śródgałkowe (zwykle) |
| Ból | Zazwyczaj brak | Może występować (szczególnie w formie ostrej) |
| Pole widzenia | Zachowane (obraz mętny, ale pełny) | Stopniowo zwężane od obwodu |
| Odwracalność | Tak (po zabiegu wymiany soczewki) | Nie (uszkodzenie nerwu jest trwałe) |
Sporą różnicę zauważymy także w metodach leczenia. Z szybko zdiagnozowaną jaskrą można początkowo walczyć za pomocą środków farmakologicznych. Często stosowanie kropli do oczu obniżających ciśnienie w oku pozwala na swobodne życie bez objawów jaskry. Jeśli krople te nie zadziałają, możliwa jest operacja laserowa (trabekuloplastyka laserowa) lub klasyczny zabieg chirurgiczny (trabekulektomia), które mają na celu poprawę odpływu cieczy wodnistej z oka.
W przypadku zaćmy sytuacja wygląda inaczej — nie istnieją leki ani krople, które mogłyby odwrócić zmętnienie soczewki. Jedyną skuteczną metodą leczenia jest zabieg chirurgiczny polegający na rozbijaniu metodą fakoemulsyfikacji zmętniałej soczewki oka i wstawieniu nowej, sztucznej soczewki (implantu wewnątrzgałkowego). Operacja zaćmy jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów okulistycznych na świecie i charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem skuteczności — u ponad 95% pacjentów udaje się przywrócić ostrość widzenia.
Warto podkreślić, że obie choroby mogą współistnieć u tego samego pacjenta, szczególnie w starszym wieku. Wtedy strategia leczenia wymaga indywidualnego podejścia — czasem konieczne jest najpierw ustabilizowanie ciśnienia w oku, a dopiero potem przeprowadzenie zabiegu zaćmy, w innych przypadkach operacja zaćmy może nawet nieznacznie obniżyć ciśnienie śródgałkowe.
