Wstrząs mózgu – objawy i pierwsza pomoc. Leczenie wstrząśnienia mózgu

Wstrząśnienie mózgu następuje na skutek urazu, który może doprowadzić do utraty przytomności. Choć nie jest ono z natury niebezpieczne, wiele będzie zależało od siły uderzenia, a także szybkości i jakości udzielonej pomocy. Czym objawia się wstrząśnienie mózgu? Jak wygląda pierwsza pomoc w przypadku takiego urazu? Jak się go leczy i kiedy należy zgłosić się do lekarza?

• Mechanizm urazu i jego wpływ na mózg
• Jak rozpoznać wstrząśnienie mózgu
• Postępowanie po urazie głowy
• Proces powrotu do zdrowia

Mechanizm urazu i jego wpływ na mózg

Wstrząśnienie mózgu jest przeważnie wynikiem doznanego urazu głowy. Najczęściej występuje ono w momencie różnego typu wypadków — komunikacyjnych, sportowych czy domowych. Nawet uderzenie piłką podczas gry lub uderzenie innego przedmiotu w głowę może wywołać wstrząśnienie mózgu. Zazwyczaj wiąże się ono z krótkotrwałą utratą przytomności, choć nie jest to warunek konieczny. Zdarza się, że po otrzymaniu ciosu w głowę jesteśmy zamroczeni, ale przytomni — co jednak nie wyklucza wystąpienia samego wstrząśnienia.

Jak dochodzi do wstrząśnienia? W trakcie uderzenia następuje gwałtowny ruch mózgu wewnątrz czaszki, co prowadzi do przemieszczenia i rozciągania komórek nerwowych. Dochodzi wówczas do krótkotrwałego zakłócenia pracy neuronów oraz chwilowych zaburzeń w przekazywaniu impulsów nerwowych, co skutkuje przejściowym zaburzeniem funkcji mózgu. W większości przypadków nie dochodzi do uszkodzeń strukturalnych tkanki mózgowej, ale sama reakcja biochemiczna wymaga czasu na ustabilizowanie się.

Jak rozpoznać wstrząśnienie mózgu

Wstrząśnienie mózgu może objawiać się na różne sposoby, a spektrum objawów zależy od tego, jak intensywny był uraz i w jaki sposób zareagował układ nerwowy. Najczęściej mamy do czynienia z krótkotrwałą utratą przytomności, lecz nie zawsze. Osoba ze wstrząśnieniem mózgu zazwyczaj jest osłabiona, ma trudności z nawiązaniem kontaktu i skupieniem uwagi, nie jest w stanie płynnie mówić lub bywa niezwykle rozdrażniona. Jej reakcje bywają wyraźnie opóźnione i może wystąpić problem z utrzymaniem równowagi, dezorientacja w czasie i przestrzeni, a także zaniki pamięci dotyczące chwil bezpośrednio poprzedzających uraz.

Co istotne, często objawy te nie występują natychmiast po urazie. Zdarza się, że osoba po wypadku nie traci przytomności lub traci ją na kilka sekund i czuje się dobrze, a wstrząśnienie mózgu daje o sobie znać nawet dopiero po kilku godzinach. Mogą pojawić się dodatkowe symptomy takie jak nudności, wymioty, światłowstręt, podwyższona wrażliwość na dźwięki oraz ból głowy nasilający się przy ruchu. W niektórych przypadkach pojawiają się również zaburzenia snu — zarówno bezsenność, jak i nadmierna senność.

Postępowanie po urazie głowy

Choć z natury wstrząśnienie mózgu nie jest samo w sobie śmiertelnie niebezpieczne, nie należy go lekceważyć. Krótkotrwałe omdlenie — nawet kilkunastosekundowe — wymaga obserwacji, natomiast gdy trwa dłużej niż 15 minut lub gdy pojawiają się przy tym drgawki, możemy mieć podejrzenie poważniejszego urazu, np. krwiaka śródczaszkowego albo zapaści naczyniowej.

Niezależnie od sytuacji, gdy jesteśmy świadkami wypadku, należy przede wszystkim sprawdzić parametry życiowe danej osoby (puls, oddech), udrożnić drogi oddechowe bez nadmiernego poruszania głową i kręgosłupem szyjnym, w momencie przedłużania się omdlenia także ułożyć ciało w pozycji bocznej ustalonej (jeśli nie ma podejrzenia urazu kręgosłupa). Trzeba też niezwłocznie wezwać pogotowie — zarówno wtedy, gdy osoba poszkodowana się nie budzi, jak i wtedy, gdy szybko odzyskuje przytomność. Wstrząśnienia mózgu nie wolno ignorować i konieczne będzie przeprowadzenie badań, nawet jeżeli wydaje się nam, że wszystko jest w porządku. Personel medyczny oceni stan neurologiczny i podejmie decyzję o dalszym postępowaniu diagnostycznym.

W oczekiwaniu na pomoc nie podawaj poszkodowanemu żadnych leków ani płynów — może to zaburzyć obraz kliniczny i utrudnić diagnostykę. Nie pozwalaj osobie po urazie głowy zasypiać przed przybyciem pomocy, ponieważ może to utrudnić ocenę stanu świadomości. Unikaj również przemieszczania poszkodowanego, chyba że zagraża mu niebezpieczeństwo w miejscu, w którym się znajduje.

Proces powrotu do zdrowia

Wstrząśnienie mózgu najczęściej przechodzi samoistnie i zazwyczaj nie ma konieczności stosowania specjalistycznego leczenia farmakologicznego. Podstawą terapii jest odpoczynek fizyczny i poznawczy, najlepiej poprzez leżenie w łóżku w cichym, przyciemnionym pomieszczeniu. Nie powinno się także nadwyrężać wzroku — ogranicza się korzystanie z telefonów, komputerów, tabletów i oglądanie telewizji. Przez okres kilku dni do tygodnia należy ograniczyć aktywność fizyczną oraz unikać sytuacji mogących wywołać powtórny uraz głowy.

Do pełnego zdrowia dochodzi się zazwyczaj w czasie około 1–2 tygodni, choć niektóre objawy — takie jak łatwe męczenie się, problemy z koncentracją czy łagodne bóle głowy — mogą być odczuwalne nawet przez kilka miesięcy. W takim przypadku mówimy o zespole pourazowym, który wymaga monitorowania przez lekarza neurologa.

Oczywiście wcześniej należy wykonać specjalistyczne badania obrazowe, jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, aby wykluczyć poważniejsze uszkodzenia — w tym krwiak mózgu, pęknięcia kości czaszki czy obrzęk tkanki mózgowej. Może się także zdarzyć, że po kilku tygodniach od wypadku dojdzie do nawrotu lub nasilenia objawów, szczególnie uporczywego bólu głowy, zaburzeń widzenia lub wymiotów — należy wówczas niezwłocznie udać się do lekarza na ponowne badania, ponieważ może zaistnieć ryzyko powolnie narastającego krwiaka podtwardówkowego lub wylewu podpajęczynówkowego, co stanowi rzadkie, ale poważne powikłanie wymagające interwencji neurochirurgicznej.

W fazie rekonwalescencji istotne jest również stopniowe powracanie do aktywności. Nie należy gwałtownie wracać do pełnego obciążenia fizycznego czy umysłowego — każda kolejna aktywność powinna być wprowadzana etapami, z zachowaniem odstępów czasowych pozwalających na obserwację reakcji organizmu. W przypadku sportowców istnieją szczegółowe protokoły powrotu do treningów po wstrząśnieniu mózgu, oparte na stopniowej progresji obciążeń i stałej kontroli objawów.