Jak odróżnić omdlenie i zapaść? Objawy zapaści

Omdlenia i zapaść nie są tą samą jednostką chorobową. Warto wiedzieć jak je odróżnić, ponieważ ich objawy mogą być podobne. Niezbędna jest także wiedza na temat tego jak pomóc choremu, który zemdlał lub dostał zapaści krążeniowej – właściwe postępowanie może uratować ludzkie życie.

• Czym różni się omdlenie od zapaści?
• Zapaść krążeniowa i jej charakterystyka
• Postępowanie ratownicze w obu stanach

Czym różni się omdlenie od zapaści?

Za omdlenie uważa się krótkotrwałą utratę przytomności wywołaną przez niedotlenienie mózgu. Najczęściej zwiastują je objawy takie jak bladość, zasinienie warg oraz zimny pot na czole i skroniach. Omdlenie, które pojawia się rzadziej niż raz w miesiącu, nie powinno stanowić powodu do niepokoju. Do utraty przytomności może dojść na skutek wielu czynników, zarówno fizjologicznych jak i psychologicznych.

Mechanizm omdlenia uruchamiają między innymi:

• odczuwanie silnego stresu bądź innych gwałtownych emocji – zarówno negatywnych jak i pozytywnych
• spadek ciśnienia tętniczego poniżej wartości zapewniającej prawidłowe ukrwienie ośrodkowego układu nerwowego
• silny ból aktywujący odpowiedź wazowagalną
• odwodnienie zmniejszające objętość krwi krążącej
• niski poziom glukozy we krwi uniemożliwiający metabolizm komórek mózgowych
• duży wysiłek (zwłaszcza w wysokiej temperaturze) prowadzący do redystrybucji krwi
• przemęczenie wpływające na regulację napięcia naczyniowego
• silny kaszel zwiększający ciśnienie w klatce piersiowej
• długie stanie lub gwałtowne wstanie wywołujące ortostatyczny spadek ciśnienia

Zapaść krążeniowa i jej charakterystyka

Zapaść krążeniowa jest bardzo niebezpiecznym stanem, w którym zmniejszona zostaje ilość krwi dopływającej do mózgu. Dochodzi do tego na skutek gwałtownego poszerzenia się naczyń krwionośnych i związanego z tym stosunkowego zmniejszenia objętości krwi krążącej w krwiobiegu. Przyczynami zapaści mogą być choroby zakaźne, zaburzenia pracy serca, nadmierne odwodnienie, krwotoki oraz wstrząs. Do zapaści krążeniowej dojść może także w efekcie przyjmowania niektórych leków oraz środków pobudzających. Zapaść jest stanem zagrożenia życia chorego wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej.

Sygnały ostrzegawcze

Mogą poprzedzać ją objawy zwiastujące:

• uczucie niepokoju i narastającego dyskomfortu
• mrowienie w dłoniach świadczące o zaburzeniach krążenia obwodowego
• duszności wynikające z niewystarczającej perfuzji płuc
• nudności związane z niedokrwieniem narządów jamy brzusznej

Pełnoobjawowa zapaść

Objawami wskazującymi na wystąpienie zapaści są:

• osłabienie uniemożliwiające utrzymanie pozycji pionowej
• zasinienie skóry, na której pojawia się lepki pot
• płytki oddech wynikający z hipoperfuzji ośrodka oddechowego
• tętno słabo wyczuwalne, przyspieszone – mechanizm kompensacyjny
• obniżenie ciśnienia krwi poniżej wartości krytycznych
• wymioty będące skutkiem niedokrwienia przewodu pokarmowego

Ponadto w czasie zapaści może dojść do omdlenia jako wtórnego skutku niedotlenienia mózgu.

Postępowanie ratownicze w obu stanach

Pomoc przy omdleniu

W przypadku jednorazowego omdlenia osoby, która na co dzień cieszy się dobrym zdrowiem i mamy pewność co do tego stanu, niewymagana jest interwencja lekarska. Chorego należy ułożyć na wznak, odchylić głowę do tyłu by ułatwić oddychanie. Koniecznie trzeba poluzować elementy odzieży, które mogą utrudniać przepływ powietrza – apaszkę, kołnierzyk czy krawat. Warto podłożyć pod plecy chorego zwinięty w rulon koc lub poduszkę. Dobrze sprawdzi się także bluza. Nogi unieść do góry w celu przyspieszenia powrotu krwi żylnej do serca.

Twarz omdlałego można przetrzeć ręcznikiem zamoczonym w zimnej wodzie lub podsunąć mu do powąchania alkohol albo amoniak na waciku. Nie należy podawać niczego do picia osobie nieprzytomnej – istnieje ryzyko zachłyśnięcia. Po odzyskaniu przytomności chory powinien pozostać jakiś czas w pozycji leżącej, stopniowo przechodząc do siadu. Specjaliści zalecają konsultację lekarską po pierwszej utracie przytomności w życiu, ponieważ może być sygnałem, że w organizmie dzieje się coś niedobrego.

Pomoc w stanie zapaści

Jak można zauważyć powyżej, stan zapaści sercowej jest dużo bardziej poważnym przypadkiem niż klasyczne omdlenie. Gdy chory jest przytomny, trzeba pomóc mu usiąść z opuszczonymi nogami. Można podać mu kawę lub herbatę do picia w celu delikatnej stymulacji układu krążenia. Gdy nastąpiło omdlenie, należy ułożyć chorego w pozycji bocznej ustalonej lub na wznak z uniesionymi nogami (gdy nie wymiotuje). Gdy w wyniku zapaści serca chory przestał oddychać, należy przystąpić do przeprowadzania resuscytacji krążeniowo-oddechowej zgodnie z wytycznymi European Resuscitation Council. Bez względu na stan chorego należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe – każda minuta opóźnienia pogarsza rokowanie.