Jak często występuje rak serca? Objawy nowotworu serca

Nowotwory stanowią jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny. O ile jednak schorzenia onkologiczne dotyczące płuc, piersi czy narządów pokarmowych są szeroko omawiane, o tyle zmiany nowotworowe w obrębie serca pozostają tematem rzadko podejmowanym. Powodem jest wyjątkowo niska częstość występowania tego typu patologii. Czy możliwe jest rozpoznanie objawów raka serca na tyle wcześnie, by zwiększyć szanse na skuteczne leczenie?

• Jakie formy przyjmuje rak serca?
• Rodzaje nowotworów serca
• Częstotliwość występowania raka serca
• Objawy nowotworu serca
• Metody leczenia raka serca

Jakie formy przyjmuje rak sserca?

Nowotwory zlokalizowane w mięśniu sercowym dzielą się na pierwotne oraz przerzutowe. Forma pierwotna oznacza, że guz rozwinął się bezpośrednio w tkance serca, bez związku z innymi ogniskami nowotworowymi w organizmie. Rak przerzutowy natomiast powstaje w wyniku migracji komórek nowotworowych z innych narządów — najczęściej z płuc, piersi lub skóry — które osiedlają się w sercu i tworzą wtórne zmiany.

Pod względem charakteru histopatologicznego wyróżnia się guzy łagodne (niezłośliwe) oraz złośliwe. Ponad połowa zdiagnozowanych nowotworów serca należy do grupy zmian łagodnych, które mimo obecności w narządzie nie wykazują tendencji do inwazji ani przerzutowania. Pozostałe przypadki dotyczą guzów o charakterze inwazyjnym, zdolnych do szybkiego rozprzestrzeniania się i niszczenia otaczających struktur.

Rodzaje nowotworów serca

Wśród pierwotnych guzów niezłośliwych najczęściej identyfikuje się:

• Włókniaki brodawkowate — rozrastają się na powierzchni wsierdzia, zwłaszcza w okolicy zastawek
• Włókniaki — zbudowane z tkanki łącznej włóknistej
• Tłuszczaki — powstają z adipocytów i mogą osiągać znaczne rozmiary
• Mięśniaki prążkowokomórkowe — występują głównie u dzieci, wywodzą się z kardiomiocytów

Do złośliwych nowotworów pierwotnych zalicza się przede wszystkim mięsaki (np. mięsak prążkowanokomórkowy, włókniakomięsak) oraz chłoniaki pierwotne serca. Charakteryzują się one agresywnym przebiegiem klinicznym — bez leczenia prowadzą do zgonu w ciągu kilku tygodni lub miesięcy od momentu rozpoznania. Szybkość progresji wynika z intensywnego wzrostu guza, który mechanicznie zaburza funkcję komór i przedsionków, a także z możliwości wczesnego przerzutowania do płuc, wątroby i mózgu.

Częstotliwość występowania raka serca

W porównaniu z innymi lokalizacjami nowotworowymi, zmiany onkologiczne w obrębie serca należą do skrajnie rzadkich. Dane z badań patomorfologicznych wskazują, że pierwotne nowotwory serca wykrywa się w około 3 przypadkach na 100 tysięcy autopsji. W populacji ogólnej częstość występowania szacuje się na 0,25%, co czyni tę patologię jedną z najmniej spotykanych w onkologii.

Niska rozpoznawalność wynika nie tylko z rzadkości, ale także z trudności diagnostycznych. Standardowe badanie EKG oraz zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej rzadko uwidaczniają obecność guza. Podstawową metodą obrazowania pozostaje echokardiografia (zwłaszcza przezprzełykowa), która pozwala ocenić strukturę mięśnia sercowego oraz wykryć masy wewnątrzsercowe. Rezonans magnetyczny serca (MRI) oraz tomografia komputerowa (CT) z kontrastem umożliwiają precyzyjną ocenę rozległości zmian i planowanie ewentualnego zabiegu operacyjnego. Problem stanowi jednak fakt, że umiejscowienie guza oraz jego morfologia mogą sugerować inne schorzenia, takie jak skrzepliny, wegetacje bakteryjne czy wady wrodzone.

Objawy nowotworu serca

Nowotwór serca przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, a pierwsze sygnały często są niespecyficzne i łatwo je przypisać innym schorzeniom. Iluzjonista Tomasz Kabis, u którego zdiagnozowano raka serca, początkowo skarżył się na dolegliwości bólowe w obrębie barku i łopatek — dopiero krwioplucie skierowało uwagę lekarzy na właściwy problem. Objawy zależą przede wszystkim od wielkości guza, jego lokalizacji oraz tempa wzrostu. Niewielkie guzy zlokalizowane w ścianie komory mogą przez lata nie dawać żadnych symptomów.

Gdy nowotwór osiąga znaczne rozmiary lub naciska na przewodzące struktury serca, pojawiają się objawy zaawansowanej choroby:

• Nieuzasadniony spadek masy ciała — często pierwszym sygnałem procesu nowotworowego
• Nawracające omdlenia — wynikają z zaburzeń przepływu krwi lub arytmii
• Zmiany skórne — odbarwienia, siniaki, objawy zatorowości obwodowej
• Duszności i męczliwość — nasilają się przy wysiłku, mogą występować w spoczynku
• Kołatanie serca — nieregularny rytm, tachykardia
• Krwioplucie — sugeruje inwazję na naczynia płucne lub przerzuty
• Obrzęki stawów i kończyn — związane z niewydolnością krążenia

Rak serca może prowadzić do poważnych powikłań, w tym niewydolności serca, udaru mózgu (w wyniku zatorowości fragmentami guza), zatoru tętnicy płucnej oraz zaburzeń rytmu zagrażających życiu. Rozpoznanie wymaga często wieloetapowej diagnostyki obrazowej i histopatologicznej, gdyż objawy kliniczne mogą imitować inne kardiologiczne jednostki chorobowe.

Metody leczenia raka serca

Skuteczność terapii oraz dobór metody leczenia zależą od typu histologicznego guza, jego umiejscowienia oraz momentu rozpoznania. W przypadku nowotworów złośliwych rokowanie pozostaje bardzo poważne — większość pacjentów umiera w ciągu kilku miesięcy mimo podjętego leczenia. Natomiast guzy łagodne, jeśli zostaną odpowiednio wcześnie zdiagnozowane, dają niemal stuprocentową szansę na wieloletnie przeżycie po chirurgicznym usunięciu.

Leczenie chirurgiczne

Podstawową metodą jest resekcja guza w warunkach kardiochirurgicznych, często z użyciem krążenia pozaustrojowego. Zakres operacji zależy od lokalizacji — możliwe jest wycięcie guza z marginesem zdrowej tkanki, a w skrajnych przypadkach konieczna jest transplantacja serca. Po zabiegu pacjent wymaga długotrwałej rehabilitacji kardiologicznej oraz regularnych kontroli echokardiograficznych.

Leczenie objawowe i paliatywne

W przypadku guzów złośliwych, które nie kwalifikują się do radykalnego leczenia operacyjnego, podstawą postępowania jest terapia paliatywna. Jej celem nie jest wyleczenie, lecz złagodzenie objawów i poprawa jakości życia. Stosuje się:

• Chemioterapię — najczęściej w schematach wielolekowych, jednak odpowiedź nowotworów serca na cytostatyki jest ograniczona
• Radioterapię — w wybranych przypadkach, ze względu na bliskość narządów krytycznych (płuca, rdzeń kręgowy)
• Leczenie przeciwbólowe i wspomagające — opioidy, tlenoterapia, leki moczopędne, inhibitory ACE

Pacjenci z nieoperacyjnym rakiem serca przeżywają średnio od kilku tygodni do około roku od diagnozy. Wczesne włączenie opieki paliatywnej pozwala na lepszą kontrolę bólu oraz wsparcie psychologiczne chorego i jego rodziny.