O czym świadczy podwyższona glukoza we krwi?

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej organizmu mogą mieć wiele przyczyn, a wysoki poziom cukru we krwi jest często objawem poważnych problemów zdrowotnych. O czym świadczy podwyższona glukoza we krwi?

• Dlaczego nasz organizm potrzebuje glukozy?
• Jakie są prawidłowe wartości glukozy we krwi?
• Wskazania do badania glukozy we krwi
• O czym świadczy podwyższona glukoza we krwi?
• Leczenie hiperglikemii

Dlaczego nasz organizm potrzebuje glukozy?

Glukoza to naturalny związek chemiczny, który jest źródłem energii dla komórek naszego organizmu. Bez niej narządy nie są w stanie prawidłowo funkcjonować. Za regulację stężenia glukozy we krwi odpowiada insulina, hormon wytwarzany przez trzustkę. Po zjedzonym posiłku wzrasta poziom glukozy w krwiobiegu, a rolą insuliny jest jej transport do wszystkich komórek, przez co jej stężenie stopniowo maleje.

Trzustka pełni podwójną funkcję w organizmie — produkuje enzymy trawienne oraz hormony regulujące metabolizm węglowodanów. Gdy mechanizm wydzielania insuliny ulega zaburzeniu lub komórki stają się mniej wrażliwe na jej działanie, dochodzi do gromadzenia się nadmiernej ilości cukru w krwioobiegu, co może prowadzić do groźnych powikłań zdrowotnych.

Jakie są prawidłowe wartości glukozy we krwi?

Wartości poziomu glukozy we krwi uzależnione są od tego, ile czasu upłynęło od spożycia posiłku, nie bez wpływu jest też pora dnia oraz wysiłek fizyczny przed badaniem. Należy je wykonać na czczo, w godzinach porannych, do sprawdzenia potrzebna jest niewielka próbka krwi.

Wartość jest uzależniona od wieku pacjenta, dla dzieci mieści się w przedziale od 70 do 105 mg/dl, natomiast w przypadku dorosłych powinna wynosić w granicach od 70 do 115 mg/dl.

Warto pamiętać, że również czas pomiędzy ostatnim posiłkiem a wykonaniem pomiaru ma znaczenie — gdy badanie wykonuje się minimum 8 godzin po jedzeniu, możliwe jest uzyskanie najbardziej wiarygodnego wyniku. Jeśli rezultat jest wyższy niż 100 mg/dl na czczo, ale nie przekracza 125 mg/dl, mówimy o nieprawidłowej glikemii na czczo — stanie przedcukrzycowym wymagającym kontroli i zmian stylu życia.

Wskazania do badania glukozy we krwi

Dobrze raz w roku wykonać badanie poziomu glukozy we krwi, natomiast kiedy zachodzą jakiekolwiek podejrzenia, że nasz organizm niewłaściwie metabolizuje cukier trzeba bezzwłocznie udać się do lekarza.

Objawami, które mogą wskazywać na zaburzenia tolerancji węglowodanów są min. zwiększone pragnienie, notoryczne zmęczenie, osłabienie, pojawiające się stany przedomdleniowe lub zapaściowe, wzmożone oddawanie moczu, utrata masy ciała. Stała kontrola poziomu glukozy we krwi dotyczy osób znajdujących się w grupie ryzyka zagrożenia cukrzycą, kobiet w ciąży, z zespołem policystycznych jajników, osób dotkniętych chorobami układu krążenia, z nadciśnieniem tętniczym.

Dodatkowym wskazaniem do regularnej kontroli glikemii jest obciążenie rodzinne cukrzycą — jeśli w najbliższej rodzinie występowały przypadki tej choroby, ryzyko jej rozwoju wzrasta kilkukrotnie. Warto także wykonywać badanie profilaktycznie po 45. roku życia, niezależnie od występowania objawów — w tym wieku wzrasta częstość zaburzeń metabolicznych.

O czym świadczy podwyższona glukoza we krwi?

Podwyższony, czasowy poziom glukozy we krwi nazywany jest hiperglikemią, wartość graniczna to przekroczony próg 200 mg/dl. Weryfikujący wyniki badania lekarz bierze zawsze pod uwagę nasz wiek, płeć oraz historię chorób.

Wysoki poziom cukru we krwi może wskazywać na cukrzycę, która związana jest z niedoborem insuliny lub obniżoną wrażliwością tkanek na insulinę. Podwyższona glukoza we krwi może również świadczyć o chorobach trzustki, schorzeniach autoimmunologicznych, nieprawidłowej pracy tarczycy, gdzie wzrost aktywności jej hormonów wpływa na zwiększony poziom glukozy. Może być też objawem odporności organizmu na insulinę, niewydolność układu krążenia, chorobach nadnerczy, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy kobiet ciężarnych.

Dobrze wiedzieć, że niektóre sytuacje w naszym życiu mogą prowadzić do hiperglikemii, przyczyną może być stres, długotrwałe napięcie emocjonalne, przebyte zakażenia i infekcje, intensywny wysiłek fizyczny, przyjmowanie sterydów, nieprawidłowe odżywanie, dieta zawierająca nadmierne ilości węglowodanów.

Warto zwrócić uwagę na charakterystyczne różnice między poszczególnymi typami cukrzycy. Cukrzyca typu 1 objawia się najczęściej w młodym wieku i wiąże się z całkowitym niedoborem insuliny — trzustka przestaje ją produkować wskutek zniszczenia komórek beta przez układ odpornościowy. Cukrzyca typu 2, stanowiąca około 90% wszystkich przypadków, rozwija się stopniowo i często długo pozostaje nierozpoznana — dochodzi w niej do względnego niedoboru insuliny oraz insulinooporności tkanek. Ten typ cukrzycy wiąże się ściśle z nadwagą, siedzącym trybem życia oraz błędami żywieniowymi.

Leczenie hiperglikemii

Sposób leczenia hiperglikemii zależy od jej przyczyny oraz nasilenia objawów. W przypadku jednokrotnie podwyższonego wyniku glukozy lekarz zleci powtórne badanie oraz dodatkową diagnostykę, aby potwierdzić rozpoznanie i wykluczyć epizodyczne wahania poziomu cukru.

Modyfikacja stylu życia

Podstawą terapii zaburzeń gospodarki węglowodanowej jest zmiana nawyków żywieniowych. Dieta powinna opierać się na produktach o niskim indeksie glikemicznym, z ograniczeniem cukrów prostych, węglowodanów rafinowanych oraz tłuszczów nasyconych. Rekomenduje się spożywanie:

• warzyw o niskiej zawartości skrobi (brokuły, szpinak, pomidory, ogórki)
• produktów pełnoziarnistych zamiast białego pieczywa i ryżu
• chudych źródeł białka (drób, ryby, rośliny strączkowe)
• orzechów i nasion jako źródła zdrowych tłuszczów
• owoców w umiarkowanych ilościach, głównie jagód i owoców cytrusowych

Regularny wysiłek fizyczny ma bezpośredni wpływ na wrażliwość komórek na insulinę. Zaleca się minimum 150 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności tygodniowo — może to być szybki marsz, jazda na rowerze czy pływanie.

Leczenie farmakologiczne

W przypadku potwierdzenia cukrzycy typu 2 lekarz może włączyć leczenie farmakologiczne — najczęściej stosuje się metforminę, lek poprawiający wrażliwość tkanek na insulinę i zmniejszający produkcję glukozy przez wątrobę. W zależności od stopnia zaawansowania schorzenia mogą być stosowane również inne grupy leków doustnych lub insulinoterapia.

Pacjenci z cukrzycą typu 1 od momentu diagnozy wymagają systematycznego podawania insuliny — jedynym sposobem uzupełnienia jej niedoboru jest regularne wstrzykiwanie lub stosowanie pompy insulinowej.

Monitoring i profilaktyka powikłań

Niezależnie od metody leczenia, pacjenci z hiperglikemią muszą regularnie kontrolować poziom glukozy we krwi. Współczesne glukometry domowe umożliwiają szybkie i dokładne pomiary, co pozwala na bieżąco dostosowywać dawki leków oraz dietę. Coraz większą popularnością cieszą się też systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM), które przez całą dobę mierzą stężenie cukru w płynie śródtkankowym.

Należy pamiętać, że nieleczona lub źle kontrolowana hiperglikemia prowadzi do poważnych powikłań — uszkodzenia naczyń krwionośnych, nerwów obwodowych, pogorszenia wzroku, problemów z nerkami oraz zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Szczególnie niebezpieczna jest zapaść cukrzycowa, będąca stanem zagrożenia życia wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej.

Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie nieprawidłowości i wdrożenie odpowiedniego leczenia — systematyczna opieka diabetologiczna, edukacja pacjenta oraz samodzielne monitorowanie glikemii pozwalają na prowadzenie normalnego, aktywnego życia mimo choroby.