Bruksizm – objawy, przyczyny. Jak leczyć zgrzytanie zębami?
Nieleczone zgrzytanie zębami prowadzi do ścierania i pękania szkliwa, uporczywych bólów głowy, migrenowych epizodów oraz dolegliwości w zakresie kręgosłupa. Mechanizm bruksizmu wiąże się z mimowolnym napięciem mięśni żucia, często nasila się w stresie lub podczas snu.
Czym jest bruksizm
Bruksizm to mimowolne, silne zaciskanie oraz zgrzytanie zębami, które pojawia się zarówno u dzieci, jak i dorosłych w każdym wieku. Schorzenie polega na utrwalonej dysfunkcji ruchowej żuchwy, powtarzanej nieświadomie — najczęściej podczas snu. Ponieważ epizody zaciskania i zgrzytania przypadają głównie na godziny nocne, większość chorych nie zdaje sobie sprawy z zachowania i nie kontroluje go świadomie.
Medycyna wyróżnia bruksizm centryczny (dzienny), który polega na silnym zaciskaniu zębów bez ruchu bocznego żuchwy, oraz bruksizm ekscentryczny (nocny), charakteryzujący się zarówno zaciskaniem, jak i aktywnym zgrzytaniem — żuchwa wykonuje wtedy ruchy przesuwne, które generują charakterystyczny odgłos.
Przyczyny zgrzytania zębami
Często bagatelizowane i pozornie nieszkodliwe zgrzytanie zębami ma podłoże psychosomatyczne. Najczęściej występuje u osób nerwowych, które mają trudności z radzeniem sobie ze stresem lub przewlekłym napięciem emocjonalnym. Problem dotyka również pacjentów borykających się ze schorzeniami natury psychicznej (np. zaburzenia lękowe) lub neurologicznej (np. padaczka, choroba Parkinsona). W niektórych przypadkach dolegliwość jest wywoływana przez przyjmowanie określonych leków — zwłaszcza inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny czy niektórych preparatów przeciwpsychotycznych.
Badania wskazują na związek między samotnością a nasileniem objawów — osoby żyjące w pojedynkę zgrzytają zębami dwa razy częściej niż te pozostające w związku. Fakt ten tłumaczy się większym poziomem chronicznego stresu i brakiem wsparcia emocjonalnego.
Bezpośrednią przyczyną zaciskania i zgrzytania mogą być wady zgryzu, niewłaściwie dopasowane koronki lub protezy, które uniemożliwiają prawidłowe opieranie się zębów o siebie. Bruksizm pojawia się także u osób ze zmianami reumatycznymi w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego lub szczęki, które ograniczają fizjologiczny zakres ruchu.
Objawy bruksizmu
Bezpośrednim objawem bruksizmu jest zespół bólowy i dysfunkcyjny w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego, który objawia się zaburzonym torem żuchwy podczas otwierania i zamykania ust. U niektórych osób słychać trzask przeskakiwania żuchwy, który towarzyszy każdemu ruchowi. Pacjenci często budzą się rano z bólem głowy, który nie ustępuje w ciągu dnia, a nasila się pod wieczór. Długotrwałe zaciskanie szczęki przeciąża i napina mięśnie szyi, co prowadzi do przewlekłych migren, odczuwania bólu w obrębie oczodołów, uczucia wysadzania, suchości oka oraz okresowego, nieostrego widzenia.
Czasem ból promieniuje do barków, a nawet prowadzi do dolegliwości ze strony kręgosłupa — szczególnie odcinka szyjnego i piersiowego. Zgrzytanie zębami powoduje ścieranie szkliwa, pękanie i rozchwianie zębów, pojawiają się ubytki klinowe, które pogłębiają się z czasem. Dziąsła chorego mogą krwawić, zanika przyzębie, występują rany spowodowane mimowolnym przygryzaniem policzków i języka.
Metody leczenia zgrzytania zębami
Osobom, u których występuje wada zgryzu i w tym upatruje się źródła zgrzytania zębami, zalecany jest aparat ortodontyczny. W innych przypadkach stomatolog poleca specjalną szynę przeznaczoną do założenia na noc. Tzw. szyna relaksacyjna, wykonana z silikonu lub akrylu, musi zostać zrobiona indywidualnie — w stosunku do budowy żuchwy i zębów każdej osoby. Szyna chroni szkliwo przed dalszym ścieraniem, redukuje napięcie mięśni żucia i stabilizuje staw skroniowo-żuchwowy.
Najczęściej jednak problem ma charakter psychosomatyczny, dlatego w parze z wizytą u stomatologa powinna iść konsultacja psychologiczna lub psychiatryczna. Terapia poznawczo-behawioralna, techniki relaksacyjne, biofeedback oraz farmakoterapia (w razie stanów lękowych lub depresji) mogą znacząco zmniejszyć częstotliwość i nasilenie epizodów bruksizmu. W niektórych przypadkach pomocne okazują się iniekcje toksyny botulinowej, które rozluźniają nadmiernie napięte mięśnie żuchwy i zmniejszają siłę zaciskania.
