Jak leczyć katar sienny? Jak ulżyć sobie, gdy pylą rośliny?

Katar sienny to dolegliwość, która potrafi naprawdę uprzykrzyć życie. W okresie od lutego do sierpnia, kiedy to pylą rośliny, alergicy przechodzą co roku swoje męki. Czemu niektórych dotyka taka niesprawiedliwość? Od czego to zależy? I czy, jeżeli już jesteśmy alergikami, możemy sobie jakoś pomóc?

• Czym jest alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa?
• Przyczyny i mechanizm rozwoju kataru siennego
• Jak ulżyć sobie podczas sezonu pylenia?

Czym jest alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa?

Popularną nazwą „katar sienny” określamy alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa. Do objawów możemy zaliczyć:

• wodnisty katar
• zapalenie spojówek – zaczerwienione, piekące i łzawiące oczy
• wielokrotne kichanie w ciągu dnia
• ból głowy i uczucie ucisku w okolicach zatok
• zatkany nos utrudniający oddychanie

U dzieci dodatkowo może występować kaszel, astma, wyprysk, przerośnięte migdałki oraz zaburzenia koncentracji wpływające na wyniki w nauce. Objawy te są na tyle uciążliwe, że znacząco obniżają jakość życia w sezonie pylenia – utrudniają pracę, sen i aktywność na świeżym powietrzu.

Przyczyny i mechanizm rozwoju kataru siennego

Jak działa mechanizm alergiczny w organizmie?

Na początku musi pojawić się alergen. Kontakt z nim powoduje pobudzenie komórek tucznych, które zaczynają wytwarzać histaminę. Konsekwencje to wytężona produkcja śluzu oraz stan zapalny błony śluzowej nosa i oczu. Organizm traktuje niegroźną substancję jak wroga i uruchamia nadmierną reakcję obronną.

Które substancje wywołują objawy?

Tę uciążliwą przypadłość wywołują przede wszystkim pyłki roślin i zarodniki grzybów, łatwo się więc domyślić, że zwykle występuje ona sezonowo. Kalendarz pylenia przedstawia się następująco:

• Wiosna (marzec–maj) – pyłki drzew: leszczyny, olchy, brzozy, dębu, grabu
• Lato (czerwiec–sierpień) – trawy i zboża: tymotka, życica, wiechlina, żyto
• Jesień (wrzesień–październik) – zarodniki grzybów, pyłki chwastów jak bylica i komosa

Katar sienny może też nie zważać na pory roku i męczyć nas na okrągło – wówczas alergenami wywołującymi taką reakcję są najprawdopodobniej żyjące w kurzu roztocza, ewentualnie zwierzęca sierść, pleśnie domowe czy odchody karaluchów.

Dlaczego jedni chorują, a inni nie?

Są to substancje, na które oczywiście tylko niektórzy reagują alergicznie – choć według badań statystycznych problem ten dotyka już nawet co czwartego Polaka, a wśród dzieci odsetek ten sięga 30%. Dlaczego u pewnych osób katar wywoływany jest tym, co inni mogą wdychać bez problemu i obaw?

Winą za ten stan rzeczy można, przynajmniej w pewnym stopniu, obarczyć geny. Jeżeli mamy w rodzinie alergików bądź astmatyków (a może jednych i drugich), prawdopodobieństwo, że i my będziemy musieli męczyć się z katarem siennym, znacząco wzrasta – ryzyko rośnie nawet do 60–80% gdy oboje rodziców ma alergię. Inne czynniki ryzyka to: nadmierna higiena w dzieciństwie (hipoteza higieniczna), życie w środowisku silnie zurbanizowanym, palenie tytoniu oraz przewlekłe infekcje górnych dróg oddechowych.

Jak ulżyć sobie podczas sezonu pylenia?

Trudno całkowicie pozbyć się uciążliwych dolegliwości. Istnieją jednak stosunkowo proste sposoby, aby chociaż odrobinę ulżyć sobie w cierpieniu. Mamy cały wachlarz naturalnych środków, które mogą być pomocne w uporaniu się z tym problemem.

Naturalne substancje łagodzące objawy

Prawdziwym wybawieniem może być dla nas na przykład kwercetyna, która hamuje wydzielanie histaminy, czyli bezpośredniej przyczyny kataru. Gdzie znajdziemy tę dobroczynną substancję? Otóż występuje ona w:

• cebuli (szczególnie czerwonej)
• jabłkach (zwłaszcza w skórce)
• cytrusach
• sałacie i kapuście
• czarnej herbacie
• jagodach i czarnych winogronach

Skutecznym lekiem jest też witamina C w dawce 1000–2000 mg dziennie – wykazuje działanie przeciwhistaminowe i stabilizuje błony komórek tucznych. Najlepiej przyjmować ją w połączeniu z bioflaonoidami, które potęgują jej działanie.

Zioła i rośliny w walce z alergią

Warto spróbować też zioła lepiężnika, który powstrzymuje objawy alergii sezonowej, ale w przeciwieństwie do innych środków nie powoduje efektów ubocznych w rodzaju senności. Objawy alergii łagodzą też:

• pokrzywa – działa antyhistaminowo, można ją przyjmować jako napar lub w kapsułkach
• tymianek – rozkurcza oskrzela i ułatwia oddychanie
• zielona herbata – zawiera katechiny o działaniu przeciwzapalnym

Proste domowe sposoby przynoszące ulgę

Z naturalnych środków pomóc może też czosnek. Wystarczą ze trzy ząbki dziennie, by doprowadzić nasz układ odpornościowy do porządku – zawiera allicynę, która redukuje produkcję cytokin prozapalnych. Także inhalowanie nosa naparem z rumianku dobrze się sprawdza – łagodzi podrażnienia i zmniejsza obrzęk błony śluzowej.

Jednym ze znanych sposobów na katar jest użycie wazeliny kosmetycznej – trzeba posmarować nią nozdrza na zewnątrz i od środka. Tworzy ona barierę mechaniczną, która utrudnia pyłkom penetrację błony śluzowej. Podobnie działa płukanie nosa solą fizjologiczną – mechanicznie usuwa alergeny i śluz, przynosi szybką ulgę.

Leczenie farmakologiczne i immunoterapia

Jeżeli chodzi o leczenie specjalistyczne, to w kuracji kataru siennego stosuje się przede wszystkim:

• leki antyhistaminowe – blokują receptory histaminowe (cetyryzyna, loratadyna, feksofenadyna)
• kortykosteroidy donosowe – zmniejszają stan zapalny, zwykle wdychane przez inhalator (mometazon, flutykazon)
• leki przeciwobrzękowe – na krótkotrwałe stosowanie przy silnym niedrożności nosa
• kromony – stabilizatory komórek tucznych stosowane profilaktycznie

Jednym z popularniejszych sposobów jest też immunoterapia swoista czyli odczulanie. To jak gdyby antyalergiczna szczepionka – podaje się alergen w niewielkich dawkach, stopniowo uodparniając organizm. Taka kuracja zajmuje jednak od trzech do pięciu lat, ale daje trwałe efekty u około 70–80% pacjentów. Można ją prowadzić w postaci zastrzyków lub wygodniejszych tabletek podjęzykowych.

Profilaktyka i modyfikacja stylu życia

Oprócz leczenia warto wprowadzić zmiany w codziennych nawykach:

• sprawdzanie kalendarza pylenia i unikanie wychodzenia w szczytowych godzinach pylenia (rano i wieczorem)
• noszenie okularów przeciwsłonecznych chroniących oczy przed pyłkami
• zmywanie włosów wieczorem, by usunąć osadzone pyłki
• utrzymywanie zamkniętych okien w domu podczas intensywnego pylenia
• używanie oczyszczaczy powietrza z filtrami HEPA
• regularne pranie pościeli w wysokiej temperaturze

Warto także rozważyć prowadzenie dzienniczka objawów, który pomoże zidentyfikować konkretne alergeny i pory dnia, gdy dolegliwości nasilają się najbardziej. Takie informacje ułatwią lekarzowi dobranie optymalnej strategii leczenia dostosowanej do indywidualnych potrzeb pacjenta.