Objawy, przyczyny i leczenie refluksu

Refluks to powszechna przypadłość dotycząca przewodu pokarmowego. Trudno go całkowicie wyleczyć, ale nie można pozostawić dolegliwości samej sobie. Odpowiednie postępowanie łagodzi objawy i zapobiega powikłaniom.

• Na czym polega refluks?
• Jakie są przyczyny refluksu?
• Jak walczyć z refluksem?
• Leczenie refluksu żołądka

Na czym polega refluks?

Choroba refluksowa przełyku, w skrócie nazywana refluksem, polega na tym, że do przełyku cofa się treść pokarmowa – połknięty wcześniej pokarm, kwas solny i enzymy trawienne żołądka. Skutkiem tego zjawiska jest zgaga – pieczące uczucie za mostkiem, które pojawia się zwłaszcza po posiłkach.

Towarzyszą temu również inne objawy: nadkwasota, kwaśne odbijanie, pieczenie w okolicy mostka oraz ból w górnej części brzucha. Dolegliwości nasilają się po obfitym lub tłustym posiłku, podczas pochylania się lub po ułożeniu się na wznak. Refluks dotyka około dziesięciu procent populacji. Większość chorych to osoby po czterdziestym roku życia, choć przypadłość nie omija również młodszych osób.

Jakie są przyczyny refluksu?

Niewydolność dolnego zwieracza przełyku

Bezpośrednią przyczyną refluksu jest nieprawidłowe funkcjonowanie dolnego zwieracza przełyku. Ten mięsień znajduje się między przełykiem a żołądkiem i pełni rolę zastawki. Rozkurcza się przy połykaniu, pozwalając pokarmowi przedostać się do żołądka, a następnie kurczy się, zabezpieczając przełyk przed cofaniem się treści pokarmowej. W przypadku niewydolności lub zaburzeń w pracy zwieracza, mechanizm ten przestaje działać prawidłowo – mięsień rozkurcza się w niewłaściwych momentach lub nie kurczy się wystarczająco mocno.

Choroby współistniejące

Choroba refluksowa rozwija się pod wpływem różnych czynników, zwłaszcza innych schorzeń. Towarzyszy cukrzycy, twardzinie, zaburzeniom hormonalnym oraz przepuklinie rozworu przełykowego. Pojawia się również u osób z chorobami wynikającymi z nadużywania alkoholu.

Leki i środki farmakologiczne

Winne mogą być też niektóre leki, takie jak preparaty stosowane w nadciśnieniu tętniczym, chorobach płuc czy chorobie niedokrwiennej serca. Również środki antykoncepcyjne osłabiają napięcie zwieracza przełyku, zwiększając ryzyko cofania się treści żołądkowej.

Powikłania nieleczonego refluksu

Zaniedbanie leczenia refluksu prowadzi niekiedy do poważnych powikłań, takich jak zwężenie przełyku, krwawienie z przewodu pokarmowego, a w skrajnych przypadkach – przełyku Barretta, będącego stanem przedrakowym. Dlatego warto podjąć działania łagodzące objawy i zapobiegające progresji choroby.

Jak walczyć z refluksem?

Zmiana nawyków żywieniowych

W walce z refluksem podstawowe znaczenie ma zmiana nawyków żywieniowych. Posiłki powinny być lekkostrawne, dlatego należy ograniczyć tłuszcze. Lepiej wybierać sałatki, chude ryby, pełnoziarniste pieczywo. Unikaj dań smażonych i ostrych – podrażniają błonę śluzową i nasilają produkcję kwasu żołądkowego.

Produkty do unikania

Czekolada, mięta i kofeina rozluźniają zwieracz przełyku, są więc niewskazane. Odstaw także kwaśne soki oraz alkohole, które zakwaszają żołądek i zwiększają ryzyko cofania się treści pokarmowej. Produkty te osłabiają naturalny mechanizm ochronny przełyku.

Wielkość i częstotliwość posiłków

Nie można się przejadać – zdecydowanie lepiej jest jeść mniej, lecz częściej. Uczucie przejedzenia wywołuje także nadmiar płynów rozcieńczających kwas żołądkowy, dlatego nie pij za dużo podczas posiłków. Płyny lepiej spożywać w przerwach między jedzeniem.

Odpowiednia aktywność po jedzeniu

Po jedzeniu nie powinieneś się schylać ani uprawiać intensywnych ćwiczeń fizycznych. Pozycja leżąca wpływa na nasilenie objawów, dlatego zaleca się, aby nie jeść później niż trzy godziny przed udaniem się na spoczynek. Warto również spać z lekko uniesionym wezgłowiem – to prostszy sposób zapobiegania nocturnemu refluksowi niż stosowanie dodatkowych leków.

Leczenie refluksu żołądka

Leczenie farmakologiczne

W leczeniu stosuje się leki alkalizujące, które zobojętniają odczyn treści żołądkowej i przynoszą szybką, choć krótkotrwałą ulgę. Leki prokinetyczne zwiększają napięcie dolnego zwieracza przełyku i przyspieszają opróżnianie żołądka. Najbardziej skuteczne są inhibitory pompy protonowej, które hamują wydzielanie kwasu solnego w żołądku – stosuje się je w terapii zarówno krótkoterminowej, jak i przewlekłej.

Leczenie operacyjne

W przypadku braku poprawy po leczeniu farmakologicznym lub obecności powikłań, rozważa się interwencję chirurgiczną. Laparoskopia polega na pobraniu dna żołądka i owinięciu go wokół dolnego odcinka przełyku, co mechanicznie wzmacnia zamknięcie zwieracza. Gastroplikacja z kolei to zwężenie żołądka pod nieprawidłowo funkcjonującym zwieraczem – zabieg zmniejsza objętość żołądka i ogranicza cofanie się treści pokarmowej.

Nowoczesne metody zabiegowe

Dostępna jest również metoda ultradźwiękowa aparatem Stretta – za pomocą ultradźwięków pogrubia się ścianę przełyku, co sprawia, że treść żołądkowa przestaje się cofać. Zabieg wykonuje się endoskopowo, bez konieczności wykonywania nacięć, co skraca okres rekonwalescencji i zmniejsza ryzyko powikłań pooperacyjnych.