Jak przygotować się do badania cytologicznego
Cytologia to badanie przesiewowe, które pozwala wykryć zmiany na szyjce macicy, zanim przerodzą się w coś poważnego. Od tego, co pokaże, zależy, czy lekarz zaleci dalszą diagnostykę, czy po prostu kontrolę za jakiś czas. Odpowiednie przygotowanie wpływa na jakość pobranego materiału, a znajomość skali oceny pomaga zrozumieć, co właściwie napisano w dokumentacji z laboratorium.
Kiedy zgłosić się na badanie
Cytologię wykonuje się poza okresem krwawienia miesiączkowego, najlepiej krótko po jego zakończeniu lub tuż przed kolejnym. Krew zaburza obraz komórek pod mikroskopem i może zmusić laborantkę do uznania próbki za niediagnostyczną. Termin dobrze ustalić z przychodnią z wyprzedzeniem, zwłaszcza jeśli cykl jest nieregularny. Kobiety, które dopiero zaczynają regularne kontrole ginekologiczne, znajdą pełen zestaw rekomendacji w artykule o tym, jakie badania zrobić po trzydziestce.
Zasady przygotowania przed badaniem
Na dwie doby przed cytologią należy zrezygnować ze współżycia, irygacji oraz stosowania globulek, kremów dopochwowych i innych środków miejscowych. Zmieniają one naturalne warunki panujące w pochwie i mogą maskować nieprawidłowe komórki. Z tego samego powodu w tym czasie odstawia się tampony. Dzień wcześniej lepiej unikać także gorącej kąpieli w wannie, a w dniu samego badania wystarczy zwykła higiena intymna bez użycia płynów o silnym działaniu.
Jeśli czytelniczka przechodzi infekcję intymną, objawiającą się upławami, pieczeniem czy świądem, lepiej umówić badanie na termin po jej wyleczeniu. Taki stan utrudnia ocenę komórek i zwiększa ryzyko wyniku fałszywie dodatniego. W takiej sytuacji dobrze skontaktować się z ginekologiem, który zdecyduje, czy infekcję trzeba najpierw leczyć, czy można pobrać materiał mimo objawów.
Co zabrać na wizytę
- dowód tożsamości i skierowanie, jeśli badanie odbywa się w ramach programu profilaktycznego
- informację o dacie ostatniej miesiączki
- listę przyjmowanych leków, zwłaszcza hormonalnych
- poprzednie wyniki cytologii, jeśli są dostępne
Taka dokumentacja pozwala lekarzowi porównać obraz z poprzednich lat i szybciej ocenić, czy zmiana jest nowa, czy powtarza się od dłuższego czasu.
Jak przebiega samo badanie
Pacjentka układa się na fotelu ginekologicznym, lekarz zakłada wziernik i za pomocą szczoteczki pobiera materiał z tarczy i kanału szyjki macicy. Zabieg trwa krótko i bywa nieprzyjemny, ale rzadko bolesny. Pobrany materiał trafia na szkiełko lub do płynu transportowego, w zależności od metody stosowanej w danej placówce, a następnie jest wysyłany do laboratorium cytologicznego. Na odpowiedź trzeba zwykle poczekać, bo termin zależy od tego, jak bardzo obciążona jest konkretna pracownia diagnostyczna.
Co oznaczają wyniki cytologii
Wynik prawidłowy opisywany jest zazwyczaj jako obraz cytologiczny w granicach normy albo jako odpowiedź ujemna w kierunku zmian śródnabłonkowych i raka. Takie sformułowanie oznacza, że nabłonek szyjki macicy nie wykazuje cech nieprawidłowych i kolejną kontrolę wykonuje się zgodnie z ustalonym rytmem. Odchylenie od tego stanu nie świadczy automatycznie o chorobie nowotworowej – najczęściej wskazuje na stan zapalny, obecność wirusa HPV lub niewielkie zmiany w budowie komórek, które wymagają dalszej obserwacji lub dodatkowych badań.
System Bethesda
Większość laboratoriów w Polsce opisuje rezultat w oparciu o system Bethesda, który porządkuje odchylenia według stopnia nasilenia. Spotykane skróty to między innymi ASC-US, czyli atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu, oraz LSIL i HSIL, określające zmiany odpowiednio małego i dużego nasilenia. Oznaczenie AGC dotyczy nieprawidłowości w strukturach gruczołowych kanału szyjki macicy. Każde z tych rozpoznań wymaga innego postępowania, dlatego jego odczytanie zawsze lepiej zostawić lekarzowi prowadzącemu, a nie szukać samodzielnie znaczenia danego skrótu w internecie.
| Opis wyniku | Co zazwyczaj oznacza |
|---|---|
| Norma / wynik ujemny | Brak zmian, kontrola zgodnie z harmonogramem |
| ASC-US | Niewielkie odchylenie, często zalecane powtórzenie badania |
| LSIL | Zmiana małego stopnia, zwykle dalsza obserwacja lub kolposkopia |
| HSIL | Zmiana dużego stopnia, zazwyczaj konieczna kolposkopia i biopsja |
Tabela pokazuje tylko ogólny kierunek postępowania, a konkretną decyzję podejmuje lekarz po analizie całego obrazu klinicznego pacjentki.
Co zrobić, gdy wynik jest nieprawidłowy
Pierwszym krokiem po takiej informacji jest wizyta u ginekologa, który zdecyduje o dalszym postępowaniu. Często kolejnym etapem jest kolposkopia, czyli dokładne obejrzenie szyjki macicy pod powiększeniem, a w razie potrzeby pobranie wycinka do badania histopatologicznego. Specjalista może też zlecić test w kierunku brodawczaka ludzkiego, ponieważ jego przewlekła obecność w organizmie jest główną przyczyną zmian przedrakowych tego narządu. Więcej na ten temat, w tym o sposobach terapii, opisano w tekście czym jest HPV i jak go leczyć.
Uwaga: nieprawidłowy wynik cytologii nie oznacza diagnozy nowotworu. To sygnał do pogłębienia diagnostyki, a nie wyrok.
Panie po czterdziestym roku życia powinny łączyć regularną cytologię z innymi badaniami profilaktycznymi dostosowanymi do wieku, ponieważ ryzyko wielu schorzeń rośnie wraz z upływem lat. Osobne zestawienie takich kontroli opisano w artykule z listą badań po czterdziestce. Przyszłe mamy, planujące powiększenie rodziny lub będące już przy nadziei, znajdą z kolei odrębny harmonogram w tekście poświęconym kalendarzowi badań w ciąży, bo w tym okresie częstotliwość i zakres wizyt ginekologicznych ulegają zmianie.
Najczęstsze pytania
Czy można wykonać cytologię w trakcie antybiotykoterapii?
Lepiej odczekać do zakończenia leczenia, ponieważ antybiotyk zmienia florę bakteryjną pochwy i może wpłynąć na obraz komórek. Jeśli badanie jest pilne, decyzję lepiej skonsultować z lekarzem zlecającym.
Czy cytologię robi się także po usunięciu macicy?
Zależy od przyczyny zabiegu i od tego, czy pozostawiono szyjkę macicy. Tę kwestię najlepiej ustalić indywidualnie z ginekologiem prowadzącym.
Czy stres przed badaniem wpływa na wynik?
Nie ma to wpływu na jakość materiału ani na obraz komórek. Stres może jedynie utrudnić samo badanie poprzez napięcie mięśni, dlatego spokojny oddech pomaga je lepiej znieść.
Jak często powtarzać cytologię przy wyniku prawidłowym?
Częstotliwość ustala lekarz na podstawie wieku, historii wyników i obecności czynników ryzyka, dlatego nie ma jednego schematu dla wszystkich pacjentek.
Regularna cytologia wykonywana zgodnie z zasadami przygotowania daje wiarygodny obraz stanu szyjki macicy i pozwala wychwycić zmiany na wczesnym etapie. Nawet przy nieprawidłowym rozpoznaniu najważniejsza jest szybka wizyta u ginekologa, a nie samodzielne odczytywanie skrótów z systemu Bethesda.
