Jak i jaką pić kawę, aby picie kawy było zdrowe, nie szkodziło?

Kawa to jeden z najpopularniejszych napojów na świecie. Wielu ludzi nie wyobraża sobie bez niej dnia. Badania wykazały, że napój sam w sobie nie jest szkodliwy, jednak niepoprawne sposoby jej zaparzania oraz niektóre gatunki mogą całkowicie zniszczyć jej pozytywne właściwości. W poniższym artykule przedstawiamy jak poprawnie parzyć kawę oraz jak wybierać jej rodzaje.

Wybór najzdrowszego rodzaju kawy

Każdy profesjonalny barista powie, że najlepsza kawa to ta w pełnych ziarnach mielona samodzielnie. Podstawowym bowiem celem parzenia jest wydobycie tego, co zamknięte w tych małych ziarenkach, czyli smaku i aromatu. Co ważniejsze, zdrowa kawa to na pewno same ziarna bez dodatków (przekonaj się dzięki kawom z javacoffee.pl) i innych sztucznych ulepszaczy, które zabijają w niej wszystko to, co najbardziej wartościowe. Dzięki zmieleniu kawy tuż przed jej zaparzeniem woda efektywniej wydobywa z niej składniki odpowiadające za smak i aromat, a także zmniejsza zawartość kofeiny, którą, jak wiadomo, należy mądrze dawkować.

Nie mniej istotny jest sam gatunek kawy. Najpopularniejszym i najczęściej uprawianym jest Arabika mająca odmiany bardzo wysokiej jakości. Na drugim miejscu znajduje się Robusta charakteryzująca się znacznie mocniejszym i wyrazistym smakiem. Arabika odznacza się łagodnym i delikatnym aromatem. Na półkach sklepowych można spotkać również mieszankę obydwóch tych gatunków.

Metody parzenia wpływające na jakość napoju

Istnieje kilka sposobów parzenia kawy, a to właśnie od tego zależy jakość wydobywanego smaku i aromatu oraz wpływa bezpośrednio na nasze zdrowie. Jednym z najważniejszych czynników wpływających na właściwości wydobywane z kawy są warunki parzenia tj. temperatura wody, długość parzenia oraz zawartość kofeiny w określonym gatunku. Równie ważna jest grubość mielenia ziaren, która musi być odpowiednio dobrana. Sposób przygotowania napoju może również mieć wpływ na dolegliwości żołądkowe, dlatego warto poznać różnice między poszczególnymi metodami.

Ekspres ciśnieniowy — parzenie pod wysokim ciśnieniem

Zdecydowanie najlepiej smakuje kawa z ekspresu ciśnieniowego. Ten rodzaj urządzenia cieszy się znacznie większą popularnością ze względu na szybkość przyrządzania. Jeżeli taki ekspres jest dodatkowo wyposażony w młynek, wówczas napój staje się jeszcze bardziej aromatyczny. Wysokie ciśnienie wytwarzane podczas parzenia wytrąca substancje oleiste tworzące charakterystyczną, gęstą i kremową piankę. Zmielone ziarna mają kontakt z wodą, rozgrzaną do 90 stopni Celsjusza, przez krótki czas, dzięki czemu rozpuszczają się zawarte w nich wartościowe związki, a mniej substancje odpowiedzialne za gorzki i kwaskowaty smak. Kawa parzona w ekspresie jest łatwiej przyswajalna dla organizmu i nie drażni żołądka. Ważne, aby ziarna zostały zmielone jak najdrobniej.

Ekspres przelewowy — zalety i ograniczenia

Proces parzenia kawy w ekspresie przelewowym wygląda już nieco inaczej. Przede wszystkim woda podgrzewana jest do niemalże 100 stopni Celsjusza, a kawa przepuszczana jest przez filtr z papieru lub plastiku. Ziarna w tym wypadku muszą być grubo zmielone, a czas przygotowania uzależniony jest od mocy grzałki. Im większa, tym krótszy czas zaparzania. Tego typu ekspresy są niezwykle efektywne, gdyż można przygotować nawet litr napoju za jednym razem, co umożliwia zrobienie kawy dla większej liczby osób lub dolanie sobie kolejnej filiżanki, dzięki umocowanej pod dzbankiem podgrzewaczu. Trzeba jednak pamiętać, że zbyt długo podgrzewana kawa traci swoje właściwości.

Kawiarka — tradycyjna i prosta metoda

Alternatywą dla ekspresu może być kawiarka, która bardzo upraszcza cały proces. Jest to metoda niezwykle prosta i poradzą sobie z nią nawet niedoświadczeni amatorzy. Wybór samej kawy jest szeroki i zależy od indywidualnego gustu. Przeważnie używa się mieszanek do espresso. Zdecydowanie nie poleca się gotowej zmielonej kawy ze względu na bardzo drobno zmielone ziarna. Lepszym i o wiele zdrowszym sposobem jest samodzielne zmielenie kawy w zwykłym, domowym młynku do kawy, by następnie przełożyć ją do naczynia, które w szybki i zdrowy sposób wydobędzie z niej wszystko, co najlepsze.

Wpływ temperatury i czasu na właściwości napoju

Temperatura wody oraz czas kontaktu z ziarnami decydują o tym, które związki chemiczne zostaną rozpuszczone w napoju. Woda o temperaturze powyżej 95 stopni Celsjusza ekstrahuje więcej substancji gorzkujących oraz zwiększa kwasowość kawy. Z kolei zbyt niska temperatura uniemożliwia pełne wydobycie aromatu. Optymalny zakres to 90–94 stopnie Celsjusza, który pozwala na zrównoważone wydobycie zarówno smaku, jak i zapachu.

Czas parzenia również ma znaczenie — im dłuższy kontakt wody z kawą, tym więcej kofeiny i związków odpowiedzialnych za gorycz przechodzi do napoju. W ekspresie ciśnieniowym czas ten wynosi zazwyczaj 20–30 sekund, co minimalizuje niepożądane efekty i sprawia, że kawa jest łatwiej przyswajalna przez układ pokarmowy.

Grubość mielenia a metoda parzenia

Dobór odpowiedniej grubości mielenia ziaren jest bezpośrednio powiązany z metodą parzenia. Drobno zmielona kawa sprawdza się w ekspresach ciśnieniowych, gdzie woda pod wysokim ciśnieniem przenika przez zbite kawowe łoże. Przy parzeniu przelewowym lepiej zastosować średnie mielenie, aby woda miała szansę równomiernie przepłynąć przez filtr. Grubo zmielone ziarna są odpowiednie do metod takich jak french press, gdzie czas ekstrakcji jest dłuższy.

Niewłaściwe dobranie grubości mielenia może prowadzić do przeekstrahowania (gorzki smak) lub niedoekstrahowania (płaski, kwaśny profil smakowy). Dlatego zawsze warto testować różne ustawienia młynka i dopasować je do swoich preferencji oraz wybranej metody parzenia.

Dodatki i ich wpływ na wartość zdrowotną

Kawa w czystej postaci, bez dodatków, zawiera niewielką liczbę kalorii i dostarcza antyoksydantów oraz innych związków bioaktywnych. Dodanie cukru, syropów smakowych, śmietanki czy mleka w proszku znacząco zwiększa kaloryczność napoju i może niwelować część korzystnych właściwości. Jeśli zależy nam na jak najzdrowszej formie kawy, warto ograniczyć dodatki do minimum lub całkowicie z nich zrezygnować.

Osoby preferujące łagodniejszy smak mogą zastosować niewielką ilość mleka roślinnego (np. owsianego, migdałowego) lub odrobinę naturalnego miodu. Unikanie przetworzonej żywności i sztucznych słodzików sprzyja zachowaniu naturalnych właściwości kawy i wspomaga zdrową dietę.

Kiedy i jak często pić kawę

Najlepszy moment na wypicie kawy to godziny poranne lub przed południem, kiedy organizm naturalnie zwiększa produkcję kortyzolu — hormonu czuwania. Picie kawy zaraz po przebudzeniu może zaburzyć naturalny rytm hormonalny, dlatego zaleca się odczekać przynajmniej godzinę po wstaniu z łóżka. W ciągu dnia bezpieczne jest spożywanie do 400 mg kofeiny, co odpowiada mniej więcej czterem filiżankom espresso lub dwóm większym kubkom kawy przelewowej.

Unikaj picia kawy w godzinach popołudniowych i wieczornych, ponieważ kofeina ma okres półtrwania wynoszący około 5–6 godzin, co może prowadzić do problemów z zasypianiem i pogorszenia jakości snu. Regularność w spożywaniu kawy również ma znaczenie — nagłe zwiększenie dawki może powodować nerwowość, drżenie rąk czy kołatanie serca.

Kawa a nawodnienie organizmu

Choć kofeina wykazuje delikatne działanie moczopędne, nie prowadzi do odwodnienia w przypadku umiarkowanego spożycia. Kawa składa się w większości z wody, co oznacza, że jeden kubek napoju przyczynia się do dobowego bilansu płynów. Niemniej jednak, osoby pijące dużo kawy powinny uzupełniać płyny również za pomocą czystej wody, aby wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu i eliminować toksyny.

Przy regularnym piciu kawy warto przestrzegać zasady: jedna filiżanka kawy, jedna szklanka wody. Taka strategia minimalizuje ryzyko przesuszenia błon śluzowych i wspomaga prawidłowe trawienie.

Przeciwwskazania do picia kawy

Nie każdy powinien sięgać po kawę w takich samych ilościach. Osoby cierpiące na choroby serca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lękowe lub przewlekłe schorzenia żołądka powinny ograniczyć spożycie kofeiny lub całkowicie z niej zrezygnować. Kawa może nasilać objawy refluksu żołądkowo-przełykowego, dlatego w przypadku takich dolegliwości warto rozważyć inne napoje lub wybierać kawy niskokofeninowe.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować dzienne spożycie kawy z lekarzem. Kofeina przenika przez łożysko i do mleka matki, co może wpływać na dziecko. Zalecane maksymum to około 200 mg kofeiny dziennie, co odpowiada mniej więcej dwóm małym filiżankom kawy.