Czym jest ambiwersja? Czym wyróżnia się ten typ osobowości?

Wiele się mówi o introwersji i ekstrawersji, jako o dwóch przeciwstawnych cechach osobowościowych. Mało kto ma świadomość istnienia jeszcze jednego typu, którym jest ambiwersja. Czym ona jest? Jakimi cechami charakteru wyróżniają się ambiwertycy?

• Jakie są trzy typy osobowości?
• Czym jest ambiwersja?
• Jakie są cechy osoby ambiwertycznej?
• Jak określić jaką osobowość się posiada?

Trzy główne typy osobowości według psychologii

Każdy z nas spotkał się z dwoma typami osobowości: ekstrawertykiem i introwertykiem. Jako pierwszy, typy osobowości opisywał Carl Gustav Jung, szwajcarski psychiatra i twórca psychologii analitycznej, który w swojej teorii z 1921 roku skupiał się właśnie na tych dwóch najbardziej rozpoznawalnych kategoriach. Ekstrawertyk to osoba, która czerpie energię z bycia w towarzystwie i ciągłym ruchu, z kolei introwertyk zdecydowanie bardziej ceni sobie samotność i swoje wewnętrzne przeżycia. Jung zakładał, że kierunek przepływu energii psychicznej — na zewnątrz lub do wewnątrz — determinuje podstawową orientację jednostki wobec świata.

Przez wiele osób opisy tych dwóch osobowości uznane były za zbyt duże uproszenie, ponieważ jak się okazało, istniała spora grupa osób, która nie utożsamiała się z żadnym z nich. Badania empiryczne wykazały, że większość populacji nie mieści się w skrajnych kategoriach, lecz porusza się w pewnym kontinuum między nimi. Dlatego też zdecydowano, że należy dopisać do tego jeszcze jeden typ, który nazwano ambiwersją, a która uznawana jest za połączenie cech intro- i ekstrawertycznych. Ten trzeci typ zyskał uznanie dopiero w XX wieku, kiedy psychologia zaczęła odchodzić od sztywnych klasyfikacji na rzecz bardziej elastycznych modeli.

Definicja i geneza pojęcia ambiwersji

Teraz warto się zastanowić nad tym, czym właściwie jest ambiwersja i co skrywa się pod tym niezbyt jasnym pojęciem. Na początku warto wspomnieć o tym, że ten typ osobowości w pewien sposób łączy cechy dwóch dobrze znanych nam typów (introwertyka i ekstrawertyka), nie będąc przy tym ich prostą średnią. Jest to odpowiedź na pewną niedogodność, z jaką zmagało się wielu ludzi, a którzy nie byli w stanie określić siebie mianem introwertyka lub osoby ekstrawertycznej. Za twórcę tego pojęcia uważa się psychologa Hansa Eysencka, brytyjskiego badacza pochodzenia niemieckiego, który w latach 60. XX wieku rozwinął trójwymiarowy model osobowości.

Eysenck zauważył, że orientacja intro- i ekstrawertyczna nie jest cechą dychotomiczną, lecz continuum, na którym większość ludzi zajmuje pozycję pośrednią. Ambiwersja w jego rozumieniu to nie brak określonej osobowości, ale zdolność do elastycznego przechodzenia między stylami funkcjonowania w zależności od kontekstu sytuacyjnego i aktualnych potrzeb. Późniejsze badania neurobiologiczne potwierdziły, że ambiwertycy wykazują pośredni poziom pobudzenia korowego, co pozwala im zarówno na aktywność społeczną, jak i refleksję w samotności.

Charakterystyczne cechy osoby ambiwertycznej

Ponieważ ambiwertyk to połączenie dwóch osobowości, logicznym wydaje się, że taka osoba wykazuje się cechami charakterystycznymi zarówno dla introwertyków, jak i ekstrawertyków. Wśród nich można wymienić:

• Stosunek do relacji społecznych jest zmienny — potrafi być otwarty, aby po chwili zamknąć się przed innymi, nie z powodu lęku, lecz naturalnej potrzeby regeneracji
• Mimo dojrzałości emocjonalnej, zdarza się mu zachowywać infantylnie i tracić panowanie nad emocjami, szczególnie w sytuacjach długotrwałego przeciążenia bodźcami
• Przy większej ilości znajomych jest to osoba miła i sympatyczna, przy indywidualnych bliskich relacjach jest dominujący i niezależny, co wynika z potrzeby autentyczności w relacjach jeden na jeden
• Posiada zdolności przywódcze, jednak zdecydowanie lepiej czuje się kierując niewielkimi grupami, gdzie może balansować między dynamiką grupową a indywidualnym podejściem
• Takie osoby są pracowite, sumienne i ambitne, ponieważ potrafią czerpać motywację zarówno z wewnętrznych celów, jak i zewnętrznego uznania
• Nie stanowi dla nich problemów elastyczność i przymus dostosowania się do sytuacji i zmian — ich naturalna dwoistość ułatwia adaptację w różnych środowiskach

Czy więc w takim razie ambiwertyk jest osobowością nijaką? Nic z tych rzeczy! Większość ludzi cechuje się ambiwersją — szacunki wskazują, że nawet 60–70% populacji mieści się w tym środkowym zakresie. Potrafimy odnaleźć się w towarzystwie i być w centrum uwagi, ale czasem też lepiej czujemy się w samotności i ciszy. Innymi słowy, potrafimy dostosować się do otoczenia i własnych potrzeb, co w dynamicznym świecie stanowi znaczącą przewagę adaptacyjną. Ambiwertycy często osiągają sukcesy w zawodach wymagających zarówno umiejętności interpersonalnych, jak i zdolności do samodzielnej, głębokiej pracy.

Jak określić własny typ osobowości

Wiele osób określa siebie mianem introwertyka lub ekstrawertyka, ale bywa też i tak, że nie jesteśmy w stanie jednoznacznie stwierdzić, która osobowość do nas pasuje. Warto jest tutaj zadać sobie kilka istotnych pytań diagnostycznych:

• Czy lubimy spędzać czas z ludźmi czy jednak wolimy pozostać sami? A może to zależy od dnia, samopoczucia i rodzaju interakcji?
• Jak czujemy się w konkretnych sytuacjach? Jesteśmy pewni siebie czy może zamykamy się w sobie? Czy nasza reakcja zmienia się w zależności od kontekstu?
• Czy jesteśmy w stanie określić siebie jako introwertyka lub ekstrawertyka bez wahania, czy pojawia się dyskomfort przy tej klasyfikacji?
• Jak czujemy się gdy pozostajemy całkowicie sami? Czujemy się komfortowo czy ciągnie nas do ludzi? A może po pewnym czasie samotności pojawia się potrzeba kontaktu?
• Jaki tryb pracy wolimy? W swoim własnym zaciszu i sami czy w grupie? Czy potrafimy efektywnie funkcjonować w obu wariantach?

Jeżeli nie jesteśmy w stanie jednoznacznie odpowiedzieć na wszystkie pytania „tak” lub „nie”, za to stwierdzamy, że bywa z tym różnie, najprawdopodobniej jest się ambiwertykiem. Dobrym testem może być także obserwacja, jak długo potrafimy wytrzymać w intensywnej interakcji społecznej i jak szybko odczuwamy potrzebę wyciszenia — ambiwertycy zazwyczaj potrzebują umiarkowanej dawki obu. Warto także zwrócić uwagę na to, czy nasze zachowanie zmienia się znacząco w zależności od roli społecznej (praca, dom, przyjaciele) — taka elastyczność to typowa cecha ambiwersji.