Apatia – czym jest? Przyczyny, objawy, leczenie apatii
Jak walczyć z apatią? Czy da się w ogóle odegnać ten stan przygnębienia i zobojętnienia na wszystko? Jakie są sposoby, by pozbyć się tego obezwładniającego uczucia i znowu zacząć cieszyć się życiem?
Czym się przejawia apatia?
Apatia to stan, w którym osłabieniu lub wręcz zanikowi ulega nasze odczuwanie potrzeb i pragnień. Zmniejsza się nasza wrażliwość na emocjonalne bodźce, a to prosta droga do tego, by wszystko nam zobojętniało. Zainteresowania, które kiedyś pochłaniały nas bez reszty, przestają mieć znaczenie. Ludzie obok nas — często osoby w apatii nawet zamykają się w czterech ścianach, by uniknąć kontaktu z innymi. Nawet najbardziej naturalne potrzeby, jak na przykład zaspokojenie głodu, schodzą na dalszy plan. Nasze uczucia jak gdyby blakną, a jedyne co pozostaje, to przewlekłe uczucie rezygnacji i bezruchu emocjonalnego.
W przeciwieństwie do chwilowego przygnębienia, apatia ma charakter bardziej trwały i globalny — dotyczy niemal wszystkich sfer życia jednocześnie. Osoba apatyczna może spędzać całe dnie w łóżku, nie z powodu zmęczenia fizycznego, lecz z braku motywacji do jakiegokolwiek działania. Nawet aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność, teraz wydają się pozbawione sensu. Ta utrata zdolności do odczuwania radości i zaangażowania emocjonalnego w codzienne czynności stanowi rdzeń problemu i odróżnia apatię od zwykłego chwilowego obniżenia nastroju.
Przyczyny apatii
Przyczyny, które sprawiają, że wpadamy w apatię, mogą być bardzo różne. Tak jak i zwyczajne przygnębienie, u źródeł apatii mogą stać trudne przeżycia, jakie nas spotkały i wciąż spotykają. Problemy, silny stres, przemęczenie — wszystko to może prowadzić do wyczerpania zasobów psychicznych. Z tej przyczyny często towarzyszy również chorobom — oczywiście przede wszystkim jako jeden z objawów depresji, ale także ciężkie choroby fizyczne mogą nas wpędzić w taki stan. Słaby fizyczny stan organizmu sprzyja uczuciom rezygnacji i przybicia. Stąd też apatia bywa jednym z elementów zmian starczych osobowości.
Apatia jednak nie jest objawem jedynie tych poważniejszych schorzeń. Często towarzyszy niskiemu ciśnieniu, niskiemu poziomowi cukru we krwi czy osłabionemu krążeniu. Występuje też przy niedoczynności tarczycy czy nowotworach. Przyczyną apatii może być także uszkodzenie mózgu na skutek wypadku lub choroby — szczególnie uszkodzenia płatów czołowych mózgu, odpowiedzialnych za inicjowanie działań i planowanie.
Ten stan obojętności pojawia się zresztą również jako skutek wady wrodzonej lub zaburzeń neurologicznych. W niektórych przypadkach apatia ma podłoże genetyczne i wiąże się z uwarunkowanym dziedzicznie niskim poziomem neuroprzekaźników, takich jak dopamina czy serotonina. Wreszcie powodem może być niedożywienie, czasem występujące jako efekt drastycznego odchudzania — niedobory witamin z grupy B, żelaza czy kwasów omega-3 mają udowodniony wpływ na pogorszenie funkcjonowania emocjonalnego.
Warto również zwrócić uwagę na rolę chronicznego przeciążenia informacyjnego i nadmiernej stymulacji, które charakteryzują współczesny styl życia. Nadmiar bodźców może prowadzić do swojego rodzaju wypalenia emocjonalnego, w którym psychika broni się poprzez wycofanie i zobojętnienie na otoczenie.
Jak wyrwać się z apatii?
Najlepszym lekiem na apatię jest pozytywne nastawienie do życia. Może być trudno to osiągnąć w apatii, ale da się takie podejście do świata w sobie wyrobić. Jest wiele technik, które w tym pomagają, włączając w to afirmację, trening autogenny czy autohipnozę. Regularne stosowanie tych metod pozwala stopniowo odbudować zdolność do odczuwania pozytywnych emocji i dostrzegania wartościowych aspektów codzienności.
Najgorsze, co można zrobić w tym stanie, to zamknąć się w domu i odciąć od wszystkiego i wszystkich — taka postawa jedynie pogłębi nasze przygnębienie. Żeby pokonać apatię po prostu trzeba wychodzić do ludzi i prowadzić życie towarzyskie. To pozwala zapomnieć o problemach, a przynajmniej zepchnąć je na dalszy plan. Śmiało spotykajmy się więc z przyjaciółmi i wspólnie oddawajmy rozrywkom. Nawet jeśli na początku nie czujemy z tego powodu radości, sama obecność w środowisku społecznym stopniowo reaktywuje emocjonalne zaangażowanie.
Aktywność fizyczna, zwłaszcza na świeżym powietrzu, poprawia nastrój i dodaje energii. Spaceruj, biegaj, a może wolisz rower? Jedno jest pewne — ruch to zdrowie. Jak się teraz okazuje, również psychiczne. Wysiłek fizyczny stymuluje produkcję endorfin i innych neuroprzekaźników odpowiedzialnych za dobre samopoczucie, a regularne ćwiczenia mogą być równie skuteczne jak niektóre leki antydepresyjne w łagodnych przypadkach zaburzeń nastroju.
Pomocne może być również ustalenie regularnego rytmu dnia — stałe pory wstawania, posiłków i aktywności, nawet jeśli początkowo wykonujemy je mechanicznie, pomagają odbudować strukturę życia i stopniowo przywracają poczucie kontroli nad własną egzystencją.
Leczenie apatii
Metody naturalne i domowe
Warto spróbować ziołowych herbatek z melisy, szałwii, kozłka lekarskiego, rozmarynu czy czarnej porzeczki. Działają uspokajająco, koją i nieco poprawiają nastrój. Do tego zestawu można dodać także dziurawiec, który ma udokumentowane działanie wspomagające leczenie łagodnych stanów depresyjnych, choć należy pamiętać o możliwych interakcjach z innymi lekami.
Jak już wspomnieliśmy, apatia jest też nieraz objawem towarzyszącym osłabionemu krążeniu. Dlatego często, żeby poczuć się lepiej, wystarczy lampka wina — poprawi krążenie i doda nam energii. Należy jednak zachować umiar, ponieważ systematyczne sięganie po alkohol może w dłuższej perspektywie pogłębić problemy emocjonalne.
Równie ważna jest dieta bogata w produkty wspierające prawidłową pracę układu nerwowego — tłuste ryby morskie, orzechy, nasiona, ciemnozielone warzywa liściaste oraz pełnoziarniste produkty zbożowe dostarczają składników odżywczych niezbędnych do produkcji neuroprzekaźników odpowiedzialnych za dobre samopoczucie.
Terapia i interwencja specjalistyczna
Jeśli stan apatii jest już zbyt poważny, by zwalczyć go podanymi wyżej metodami, trzeba udać się do specjalisty. Medyczne leczenie obejmuje psychoterapię oraz odpowiednie leki uspokajające i antydepresyjne. Szczególnie skuteczna bywa terapia poznawczo-behawioralna, która pomaga identyfikować i zmieniać negatywne wzorce myślenia prowadzące do zobojętnienia.
W przypadkach, gdy apatia jest objawem głębszej depresji lub innego zaburzenia psychicznego, konieczne może być zastosowanie farmakoterapii. Leki z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub inne preparaty antydepresyjne mogą znacząco poprawić motywację i zdolność do odczuwania przyjemności. W bardziej opornych przypadkach stosuje się także leki z grupy dopaminergicznych, które bezpośrednio wpływają na układy motywacyjne mózgu.
Niekiedy pomocna okazuje się również terapia światłem, szczególnie gdy apatia nasila się w okresie jesienno-zimowym i może być związana z zaburzeniami afektywnymi sezonowymi. Regularne ekspozycje na jasne światło o odpowiednim spektrum pomagają regulować rytm dobowy i poprawiać nastrój.
Pamiętajmy, że skuteczne leczenie apatii wymaga często połączenia kilku metod — zarówno farmakologicznych, psychoterapeutycznych, jak i zmian stylu życia. Kluczowa jest cierpliwość, ponieważ efekty wielu interwencji ujawniają się stopniowo, zazwyczaj po kilku tygodniach systematycznego stosowania.
