Wentylacja a zdrowe. Czym grozi brak lub zła wentylacja w domu, biurze?

Prawidłowo zainstalowana wentylacja w domach, mieszkaniach i różnego typu pomieszczeniach, jest gwarantem naszego zdrowia i dobrego samopoczucia. Właściwa wymiana powietrza jest nie bez znaczenia i wie o tym każdy, kto choć trochę dłużej przebywał w pomieszczeniach bez wentylacji lub gdy była ona źle założona. Jaki ma ona właściwe wpływ na zdrowie? Co mówi prawo o obowiązku posiadania systemu wentylacyjnego?

Wymogi prawne dotyczące wentylacji

W obowiązującym prawie budowlanym ważną kwestię zajmuje temat wentylacji i sposobów przepływu powietrza w budynkach i poszczególnych pomieszczeniach. Można znaleźć wiele obowiązujących obecnie norm, do których trzeba się zastosować, a wszystko zostało rozpisane w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Wymaga się więc, na przykład, by w budynkach mieszkalnych przewiew powietrza znajdował się w kuchni, najlepiej w okolicach kuchenki, a także w łazience. Najczęściej objawia się to kratkami wentylacyjnymi, ale też wywietrznikami w oknach czy drzwiach. Dotyczy to zresztą nie tylko mieszkań, ale i domów oraz budynków i pomieszczeń biurowych. Określone przy tym zostało dokładnie, jak ma wyglądać ta wentylacja, gdzie ma być umieszczona i w jakich warunkach zastosowana. Minimalne wartości strumienia powietrza są precyzyjnie narzucone – dla kuchni to 70 m³/h, dla łazienki 50 m³/h. Niezastosowanie się do tych przepisów może skutkować odmową pozwolenia na użytkowanie budynku.

Wpływ wentylacji na zdrowie

Przede wszystkim dobra wentylacja to zdrowe powietrze w domu i biurze, o czym może przekonać się każdy, kto choć trochę czasu spędził w pomieszczeniu bez przepływu powietrza. Będąc na dworze, za jakość powietrza i jego zmiany odpowiada wiatr, który reguluje to, jakim powietrzem oddychamy. Nieco inaczej jest w pomieszczeniach zamkniętych, gdzie powietrze zazwyczaj stoi i wymiana nie jest taka oczywista.

Nagromadzenie szkodliwych substancji

Jeżeli przebywamy w źle wentylowanym pomieszczeniu (lub nawet bez wentylacji), wówczas zaczynają się gromadzić substancje szkodliwe, wzrasta poziom dwutlenku węgla, tlenku azotu oraz innych toksyn, które nie mają jak ujść na zewnątrz. Do tego dochodzi rosnąca temperatura, skraplanie się wilgoci, a tym samym także rozwój grzybów i pleśni. W ten sposób tworzy się toksyczna atmosfera, a ludzie w niej przebywający zaczynają się źle czuć.

Konsekwencje zdrowotne złej wentylacji

Pojawiają się bóle głowy, zawroty, uczucie zmęczenia oraz choroby dróg oddechowych. Dodatkowo jest to także doskonałe pole do rozwoju alergii oraz nowotworów. W źle wentylowanym pomieszczeniu panuje podwyższona wilgotność, a pranie nie chce schnąć lub przeciwnie, będzie tak suche, że zaczną tworzyć się pyły i kurze, którymi zaczniemy oddychać. Może też to doprowadzić choćby do zatrucia czadem, czyli tlenkiem węgla, którego obecność w zamkniętym pomieszczeniu bywa śmiertelnie niebezpieczna.

Długofalowe skutki niewystarczającej wymiany powietrza

Długotrwałe przebywanie w pomieszczeniach bez odpowiedniej wentylacji wpływa również na układ nerwowy i koncentrację. Badania wykazują, że stężenie CO₂ powyżej 1000 ppm znacząco obniża zdolności kognitywne, wydłuża czas reakcji i pogarsza jakość snu. W biurach przekłada się to na spadek wydajności pracowników, a w domach – na chroniczne zmęczenie i drażliwość domowników. Osoby z astmą czy przewlekłymi schorzeniami płuc są szczególnie narażone na zaostrzenie objawów w takich warunkach.

Rodzaje systemów wentylacyjnych

Wybór wentylacji do budynku jest podyktowany przede wszystkim warunkami technicznymi, jakie reprezentuje. Obecnie istnieje wiele rodzajów systemów wymiany powietrza, do których zalicza się choćby wentylację naturalną (grawitacyjną), mechaniczną (wyciągową), hybrydową, nawiewno-wywiewną, nawiewniki czy rekuperację. Każdy z nich działa nieco inaczej, wiąże się też z innymi kosztami oraz kwestiami technicznymi.

Wentylacja grawitacyjna

Jest to najstarszy i najprostszy system, wykorzystujący różnicę temperatur i ciśnień do naturalnego przepływu powietrza. Powietrze wchodzi przez szczeliny w oknach i drzwiach, a odprowadzane jest przez kanały wentylacyjne zakończone wyrzutniami dachowymi. Skuteczność takiej wentylacji zależy od warunków atmosferycznych – w lecie, przy niewielkiej różnicy temperatur, przepływ jest minimalny, zimą znacznie większy. W nowoczesnych, szczelnych budynkach grawitacja często nie wystarcza.

Wentylacja mechaniczna

Polega na mechanicznym wymuszeniu ruchu powietrza za pomocą wentylatorów. Może być wyciągowa (wywiew zużytego powietrza), nawiewna (doprowadzenie świeżego) lub nawiewno-wywiewna (oba procesy jednocześnie). Taki system zapewnia stały, kontrolowany przepływ niezależnie od warunków zewnętrznych, co czyni go znacznie bardziej przewidywalnym niż grawitacja. Wadą są koszty energii elektrycznej i hałas generowany przez wentylatory.

Rekuperacja

Nowoczesny system nawiewno-wywiewny z odzyskiem ciepła. Ciepłe, zużyte powietrze wypływające z budynku ogrzewa w wymienniku świeże, napływające powietrze – dzięki temu oszczędności energii sięgają nawet 90%. Rekuperacja sprawdza się idealnie w domach pasywnych i niskoenergetycznych, ale wymaga starannego projektu kanałów, regularnej wymiany filtrów i czyszczenia wymiennika. Początkowy koszt inwestycji jest wysoki, lecz zwraca się przez obniżenie rachunków za ogrzewanie.

Jak dobrać system do potrzeb budynku

Współcześnie w budownictwie stara się stosować jak najnowsze systemy wentylacyjne, ale większy problem pojawia się przy starych budynkach, gdzie możliwość zmian jest ograniczona. Wielkość budynku, ilość osób w nich przebywających czy charakteru, jaki ma spełniać, ma na to duży wpływ. Często nawet zainstalowanie nawiewników w oknach daje odpowiednie rezultaty, czasem wymagany jest jednak większy remont.

Kryteria doboru wentylacji

Przy wyborze systemu należy uwzględnić kubaturę pomieszczeń, ich przeznaczenie oraz hermetyczność budynku. W kuchni konieczny jest wydajny wyciąg miejscowy nad kuchenką (pochłaniacz oparów), w łazience – skuteczny wywiew wilgoci. Pomieszczenia biurowe wymagają większej wymiany niż sypialnie, choć w sypialni jakość powietrza ma bezpośredni wpływ na regenerację organizmu. Nowe okna PCV praktycznie pozbawione nieszczelności wymagają dodatkowych nawiewników lub wentylacji mechanicznej – w przeciwnym razie budynek staje się „termosem”.

Renowacja wentylacji w starych budynkach

W budynkach wybudowanych przed 1990 rokiem często kanały wentylacyjne są zabudowane, zarośnięte lub niedrożne. Przed jakąkolwiek modernizacją konieczna jest ich inspekcja kamerą i ewentualne czyszczenie. Jeśli kanały są nienaprawialne, można zastosować wentylację mechaniczną z kanałami prowadzonymi po powierzchni ścian lub pod sufitem podwieszanym. W mieszkaniach w blokach często jedynym realnym rozwiązaniem jest montaż nawiewników okiennych i sprawdzenie drożności pionów wentylacyjnych przez zarządcę budynku.