Zdrowie w pracy, czyli które szkolenia BHP są obowiązkowe, które dodatkowe?

Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy bywają nudne i monotonne dla wielu pracowników. Jednak musimy pamiętać, że wiedza, która jest na nich przekazywana zapewni nam ochronę podczas sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu w zakładzie pracy. Zapamiętaj, które z nich są obowiązkowe, a także dowiedz się jakie formy szkoleń możesz wybrać.

• Obowiązek przeszkolenia pracowników
• Charakterystyka szkolenia wstępnego
• Wyjątki od wstępnego szkolenia
• Odświeżanie wiedzy BHP
• Formy prowadzenia szkoleń

Obowiązek przeszkolenia pracowników

Każdy pracodawca ma obowiązek przeszkolić swoich pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Wyróżnia się dwa etapy niezbędnych szkoleń: wstępne i okresowe. Reszta to kursy dodatkowe, do których można przystąpić dobrowolnie.

Szkolenia wstępne przygotowują pracownika do pierwszego dnia w zakładzie — zanim podejmie jakąkolwiek pracę, musi poznać specyfikę swojego stanowiska oraz potencjalne zagrożenia, które mogą wystąpić w trakcie wykonywania obowiązków. Z kolei szkolenia okresowe mają za zadanie utrwalić wiedzę zdobytą podczas kursu wstępnego oraz zaktualizować procedury zgodnie z nowymi przepisami lub zmianami w organizacji pracy.

Prowadzeniem szkoleń BHP zajmują się wyspecjalizowane firmy szkoleniowe, które oferują zarówno kursy stacjonarne, jak i nowoczesne formy e-learningowe. Pracodawca może wybrać dowolną formę szkolenia, jednak musi zapewnić, że przekazana wiedza jest zgodna z obowiązującymi normami oraz dostosowana do specyfiki danego stanowiska pracy.

Charakterystyka szkolenia wstępnego

Przede wszystkim jest to szkolenie obowiązkowe, do którego musi przystąpić każdy nowy pracownik przed powierzeniem mu jakichkolwiek zadań w miejscu pracy. Powinien dowiedzieć się tam o specyfice swojego stanowiska, możliwym zagrożeniu, a także nauczyć się jak reagować w sytuacjach podwyższonego ryzyka.

Na takim kursie pracownik poznaje podstawowe procedury ewakuacyjne, dowiaduje się jakie środki ochrony indywidualnej są wymagane na jego stanowisku oraz zapoznaje się z konkretnymi zagrożeniami — od chemicznych, przez biologiczne, aż po ergonomiczne. Konsekwencje nieprzestrzegania zasad BHP obejmują nie tylko niebezpieczeństwo dla zdrowia, ale również odpowiedzialność dyscyplinarną i prawną.

Szkolenie wstępne dzieli się zwykle na część ogólną (prowadzoną przez służbę BHP lub pracodawcę) oraz instruktaż stanowiskowy (prowadzony przez bezpośredniego przełożonego). W ramach instruktażu stanowiskowego pracownik uczy się obsługi konkretnych maszyn, narzędzi i urządzeń, które będzie wykorzystywał w codziennej pracy. Dzięki temu zanim rozpocznie samodzielne wykonywanie zadań, ma pełną świadomość procedur bezpiecznego posługiwania się sprzętem.

Wyjątki od wstępnego szkolenia

Wstępne szkolenie BHP można ominąć w przypadku, gdy pracownik posiada już zaświadczenie o odbyciu takiego kursu u innego pracodawcy na tym samym stanowisku. Druga możliwość to sytuacja, kiedy zatrudniony przechodził już szkolenie u danego pracodawcy, a teraz tylko podpisuje z nim nową umowę.

Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia z obowiązku szkoleniowego. Nawet jeśli pracownik został zatrudniony ponownie u tego samego pracodawcy, może być zobowiązany do odbycia skróconego instruktażu stanowiskowego, jeśli w międzyczasie zmieniły się warunki pracy, wprowadzono nowe maszyny lub zaktualizowano procedury. W praktyce pracodawca powinien ocenić, czy dotychczasowa wiedza pracownika jest wystarczająca, czy wymaga uzupełnienia.

Warto również pamiętać, że zmiana stanowiska pracy — nawet u tego samego pracodawcy — obliguje do przeprowadzenia nowego szkolenia wstępnego, ponieważ zagrożenia i wymagania mogą się diametralnie różnić. Dotyczy to zwłaszcza przejścia z pracy biurowej na stanowisko robotnicze lub odwrotnie.

Odświeżanie wiedzy BHP

Okresowe szkolenia mają na celu odświeżenie wiedzy pracowników na temat zasad BHP i powinny być przeprowadzane nie rzadziej niż raz na 3 lata dla osób zatrudnionych na stanowiskach robotniczych oraz raz na 6 lat dla pracowników biurowych. Jednak częstotliwość szkoleń okresowych w dużej mierze uzależniona jest od indywidualnego uznania pracodawcy.

Niemniej jednak pierwszy tego typu kurs powinien się odbyć w przeciągu roku od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku. Dzięki temu pracownik, który już zdobył praktyczne doświadczenie w miejscu pracy, może skonfrontować swoją codzienną rutynę z obowiązującymi normami i procedurami, co pozwala wychwycić ewentualne nieprawidłowości lub złe nawyki.

Szkolenia okresowe mogą również obejmować aktualizacje dotyczące zmian w przepisach, nowych zagrożeń (np. związanych z pandemią lub nowymi substancjami chemicznymi) oraz najlepszych praktyk w zakresie ergonomii i organizacji pracy. Pracodawcy często łączą szkolenia okresowe z innymi formami rozwoju kompetencji pracowników, co pozwala na kompleksowe podnoszenie świadomości w zakresie bezpieczeństwa.

Formy prowadzenia szkoleń

Istnieje kilka możliwych form przeprowadzania szkoleń. Pierwsze z nich to seminarium lub kurs, przeznaczone dla pracodawców, pracowników administracyjno-biurowych, kadry inżynieryjno-technicznej i innych osób kierujących pracownikami. Ten typ szkolenia często odbywa się w trybie stacjonarnym i trwa od kilku godzin do kilku dni, w zależności od zakresu tematycznego.

Inną formą szkolenia BHP jest samokształcenie kierowane, które trwa znacznie krócej, ponieważ pracownicy otrzymują materiały szkoleniowe, z którymi sami muszą się zaznajomić. Następnie przystępują do testu sprawdzającego, który weryfikuje stopień przyswojenia wiedzy. Ta forma jest szczególnie popularna w dużych firmach, gdzie liczba pracowników uniemożliwia organizację tradycyjnych kursów stacjonarnych.

Możliwe jest także odbycie kursu e-learningowego, które wyróżnia się większą elastycznością terminów, a często także niższymi kosztami dla pracodawcy. Platforma e-learningowa umożliwia pracownikom przejście przez materiał we własnym tempie, co eliminuje konieczność organizacji grupowych spotkań i pozwala na łatwą aktualizację treści szkoleniowych zgodnie z bieżącymi przepisami. Coraz więcej firm korzysta również z hybrydowych form szkolenia, łącząc elementy e-learningu z praktycznymi warsztatami prowadzonymi przez specjalistów BHP.