Najczęstsze choroby pęcherza moczowego

Choroby pęcherza niestety nie należą do przyjemnych i tym bardziej nie powinno się ich lekceważyć. Często są one jednak ukrywane i traktowane jako przypadłości wstydliwe, o których raczej się nie mówi, a powinno. Wbrew pozorom choroby pęcherza moczowego występują stosunkowo często – jakie wyróżniamy? Czym się charakteryzują?

• Mechanizmy objawowe zakażeń dolnych dróg moczowych
• Zapalenie pęcherza moczowego – objawy, przyczyny
• Rak pęcherza moczowego – przyczyny, objawy
• Uchyłki pęcherza moczowego
• Zespół nadreaktywnego pęcherza
• Niewydolność wypieracza pęcherza moczowego
• Erytrocyty w moczu – przyczyny i co oznaczają?

Mechanizmy objawowe zakażeń dolnych dróg moczowych

Choroby związane z układem moczowym są dosyć częste, jednocześnie mogą występować z różnych przyczyn i mieć też różne objawy. Jednorazowy problem nie musi świadczyć o chorobie, jednak gdy sytuacja się powtarza, wówczas trzeba zgłosić się do lekarza. Jakie są najczęstsze objawy zakażeń dróg moczowych? Zazwyczaj pojawiają się wówczas takie dolegliwości jak pieczenie przy oddawaniu moczu, częstomocz, gorączka, bolesne parcie na pęcherz, czasem też nietrzymanie moczu. Obok nich mogą nas dotknąć także inne dolegliwości jak ból w dole brzucha czy w okolicach lędźwi.

Charakterystyczne dla tych schorzeń jest również zmętnienie moczu lub obecność w nim osadu, co świadczy o aktywnym procesie zapalnym. Niekiedy pacjenci zgłaszają także uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza mimo faktycznego jego wypróżnienia, co prowadzi do dodatkowego dyskomfortu i wielokrotnych wizyt w toalecie w ciągu krótkiego czasu.

Do najczęstszych chorób pęcherza moczowego zalicza się: zapalenie pęcherza moczowego, rak pęcherza moczowego, uchyłki pęcherza moczowego, zespół nadreaktywnego pęcherza moczowego oraz niewydolność wypieracza pęcherza moczowego.

Zapalenie pęcherza moczowego – objawy, przyczyny

Zapalenie pęcherza moczowego, zwane też przeziębieniem pęcherza to zdecydowanie najczęściej występujący stan chorobowy. Każdy z nas miał z nim styczność choć raz w życiu, a jego objawy niestety nie należą do przyjemnych. Gdy mamy przeziębiony pęcherz objawy jakie odczuwamy to podwyższona temperatura, złe samopoczucie, częste wizyty w toalecie, a także nieprzyjemne bolesne szczypanie przy oddawaniu moczu. Dzieje się tak, gdy rozszerza się cewka moczowa i moczowody, dzięki czemu bakterie mają łatwiejszą możliwość wędrowania wzdłuż układu moczowego.

Często na tę dolegliwość cierpią kobiety w ciąży, a także kobiety aktywne seksualnie. Ogólnie panie są bardziej narażone na zakażenie układu moczowego, co wynika z anatomii i krótszego przewodu moczowego oraz bliskiego sąsiedztwa cewki moczowej i odbytu.

Czynniki ryzyka nawracających infekcji

Do grupy szczególnie narażonej należą osoby z cukrzycą, gdyż podwyższony poziom glukozy w moczu stanowi doskonałe podłoże dla wzrostu bakterii. Równie istotnym czynnikiem jest niewłaściwa higiena intymna – zarówno jej nadmiar (używanie mocno perfumowanych preparatów), jak i niedostatek sprzyjają zaburzeniu naturalnej flory bakteryjnej. Warto także pamiętać o regularnym opróżnianiu pęcherza – przetrzymywanie moczu prowadzi do stagnacji i zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju infekcji.

Różnice w przebiegu u kobiet i mężczyzn

U mężczyzn zapalenie pęcherza moczowego występuje zdecydowanie rzadziej, jednak jeśli już do niego dochodzi, częściej wiąże się z powikłaniami w obrębie prostaty. Dlatego u panów nawet pojedynczy epizod zapalenia wymaga dokładnej diagnostyki urologicznej, aby wykluczyć schorzenia towarzyszące, takie jak przerost gruczołu krokowego czy zwężenie cewki moczowej.

Rak pęcherza moczowego – przyczyny, objawy

Jest to już zdecydowanie poważniejsza choroba i jak się okazuje, wcale nie należy do rzadkości. Niestety na początku nie daje żadnych widocznych objawów, te pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium. Najczęściej narażone są na to osoby w podeszłym wieku i zdecydowanie częściej chorują mężczyźni, niż kobiety. Do raka pęcherza może doprowadzić nadmierne palenie papierosów, a także przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego. Najistotniejszym objawem raka będzie pojawienie się krwi w moczu, a także ból i pieczenie w trakcie wizyt w toalecie. Wraz z rozwojem choroby pojawiają się kolejne objawy jak ból w lędźwiach, bezmocz czy ból kości.

Ekspozycja zawodowa i chemikalia

Dodatkowym, często pomijanym czynnikiem ryzyka jest długotrwały kontakt z chemikaliami przemysłowymi – szczególnie z aminami aromatycznymi stosowanymi w produkcji farb, lakierów czy tworzyw sztucznych. Osoby pracujące w takich warunkach powinny regularnie wykonywać badania kontrolne, nawet przy braku objawów, gdyż proces nowotworowy może rozwijać się przez lata bez żadnych sygnałów ostrzegawczych.

Rola przewlekłych infekcji w onkogenezie

Nawracające infekcje prowadzą do chronicznie utrzymującego się stanu zapalnego, który z kolei sprzyja przekształceniom komórkowym w nabłonku pęcherza. Dlatego tak ważne jest skuteczne leczenie każdego epizodu zapalenia i eliminowanie czynników predysponujących do reinfekcji – zbyt rzadko pacjenci zdają sobie sprawę, że bagatelizowanie objawów może mieć tak poważne konsekwencje w przyszłości.

Uchyłki pęcherza moczowego

Jest to przypadłość, która może być nabyta lub wrodzona i charakteryzuje się workowatym uwypukleniem ścianek pęcherza. Z racji nietypowej budowy może gromadzić się tam mocz, co oczywiście będzie prowadziło do częstych infekcji dróg moczowych. Aby nie dopuścić do takiego stanu, najlepszym rozwiązaniem jest przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego, który przywróci właściwy kształt pęcherza.

Mechanizm powstawania uchyłków nabytych

Uchyłki nabyte najczęściej tworzą się w miejscach osłabienia ścian pęcherza spowodowanego długotrwałym zwiększonym ciśnieniem śródpęcherzowym. Przyczyną może być przerost prostaty u mężczyzn, zwężenie cewki moczowej lub przewlekłe zaburzenia w opróżnianiu pęcherza. W efekcie ściana pęcherza uwypukla się w najsłabszych punktach, tworząc kieszonki, w których gromadzi się resztkowy mocz – idealne środowisko do namnażania się bakterii.

Diagnostyka obrazowa i planowanie leczenia

Rozpoznanie uchyłków opiera się głównie na badaniach obrazowych – ultrasonografii, urografii lub cystoskopii. Niewielkie uchyłki bezobjawowe nie zawsze wymagają interwencji chirurgicznej – wystarczające może być regularne monitorowanie i profilaktyka antybiotykowa w przypadku nawracających infekcji. Decyzja o operacji zapada dopiero wtedy, gdy uchyłek prowadzi do poważnych powikłań lub znacząco obniża jakość życia pacjenta.

Zespół nadreaktywnego pęcherza

Jest to choroba, która objawia się przymuszeniem do oddania moczu nawet wtedy, gdy pęcherz jest znikomo wypełniony. Wiąże się to przede wszystkim z nieprawidłową budową unerwienia, przez co pęcherz wciąż wysyła zafałszowane informacje o potrzebie opróżnienia. Nie jest to jednak choroba występująca samoistnie. Najczęściej przyczyną tych dolegliwości są inne infekcje i choroby występujące w organizmie.

Neurofizjologia zaburzeń w przekaźnictwie nerwowym

Za objawy odpowiada nadmierna aktywność mięśnia wypieracza pęcherza, która może wynikać z uszkodzenia ośrodków nerwowych kontrolujących mikcję – na przykład w przebiegu stwardnienia rozsianego, udaru mózgu czy urazów rdzenia kręgowego. W takich sytuacjach pacjent odczuwa nagłe, niepohamowane parcie na mocz, któremu bardzo trudno się oprzeć, co często prowadzi do epizodów nietrzymania moczu.

Postępowanie zachowawcze i farmakoterapia

Leczenie obejmuje przede wszystkim trening pęcherza polegający na stopniowym wydłużaniu czasu między kolejnymi oddaniami moczu oraz ćwiczenia mięśni dna miednicy. Stosuje się także leki rozluźniające mięsień wypieracz – najczęściej z grupy antycholinergików – które zmniejszają częstotliwość i intensywność skurczów. U części pacjentów skuteczna jest również neuromodulacja, czyli stymulacja nerwów odpowiedzialnych za kontrolę pęcherza za pomocą specjalnych implantów elektrycznych.

Niewydolność wypieracza pęcherza moczowego

W tym wypadku problem jest nieco inny i objawia się tym, że pacjent nie jest w stanie w pełni opróżnić pęcherza. Przyczyn tego problemu może być tak naprawdę kilka. Może to wynikać z różnych chorób, w tym nieprawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Może się także wiązać z innymi dolegliwościami czy infekcjami, z którymi aktualnie walczy organizm.

Rola zaburzeń neurologicznych w retencji moczu

U pacjentów z cukrzycą często dochodzi do uszkodzenia nerwów obwodowych – w tym nerwów unerwających pęcherz – co prowadzi do osłabienia czucia i upośledzenia zdolności skurczowej mięśnia wypieracza. W efekcie pacjent nie odczuwa pełnego pęcherza albo odczuwa, ale nie jest w stanie skutecznie go opróżnić. Podobne problemy występują w przebiegu schorzeń neurologicznych takich jak choroba Parkinsona czy uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Powikłania mechaniczne i anatomiczne

Poza przyczynami neurologicznymi do niewydolności wypieracza mogą prowadzić przeszkody mechaniczne – przerost prostaty u mężczyzn, zwężenia cewki moczowej, kamica pęcherza czy nowotwory blokujące odpływ moczu. W takich przypadkach leczenie musi być ukierunkowane na usunięcie przeszkody – za pomocą leków zmniejszających przerost prostaty, procedur endoskopowych lub operacji usuwającej guza.

Sposoby leczenia i adaptacja pacjenta

Część pacjentów wymaga wprowadzenia permanentnego cewnikowania pęcherza lub nauczenia się samocewnikowania przerywającego, które pozwala regularnie opróżniać pęcherz bez konieczności zakładania stałego cewnika. Jest to szczególnie ważne u osób z długotrwałymi zaburzeniami neurologicznymi, u których brak interwencji mógłby doprowadzić do trwałego uszkodzenia nerek na skutek zastoju moczu i nawracających infekcji.

Erytrocyty w moczu – przyczyny i co oznaczają?

Jednym z podstawowych badań diagnostycznych przy określaniu przyczyn chorobowych układu moczowego, jest oczywiście badanie moczu. Na jego podstawie wywnioskuje się, czy wszystko jest w porządku czy jednak należy się martwić. Jednym z takich wyznaczników jest obecność erytrocytów w próbce moczu, zwane także krwiomoczem. Ich pojawienie się świadczy o zmianach chorobowych, które mogą dotyczyć tak samego pęcherza moczowego, jak i nerek czy nawet być związane z nowotworami lub żylakami odbytu.

Erytrocyty w moczu mogą występować w dwóch formach – świeżych i wyługowanych. Te pierwsze – świeże – świadczą o występującej aktualnie chorobie w pęcherzu lub cewce moczowej. Gdy pojawiają się wyługowane erytrocyty, wówczas możemy mieć do czynienia z kamicą nerkową albo nowotworem nerek.

Różnicowanie przyczyn krwiomoczu

Samo pojawienie się erytrocytów w moczy, czyli krwinek czerwonych nie powinno jednak budzić paniki. U zdrowego człowieka mogą się one pojawić również, ale w polu widzenia powinno ich być mniej niż 3. Powyżej tej liczby potrzebne będą dodatkowe badania. Mikroskopowy krwiomocz – niewidoczny gołym okiem – może towarzyszyć wielu stanom zapalnym dolnych dróg moczowych, natomiast makroskopowy krwiomocz, czyli wyraźnie widoczna krew w moczu, zawsze wymaga pilnej diagnostyki onkologicznej i nefrologicznej.

Badania uzupełniające w diagnostyce krwiomoczu

Po stwierdzeniu podwyższonej liczby erytrocytów lekarz zazwyczaj zleca badanie ultrasonograficzne nerek i pęcherza, niekiedy także cystoskopię – endoskopowe obejrzenie wnętrza pęcherza – oraz tomografię komputerową z kontrastem, która pozwala precyzyjnie ocenić strukturę nerek, miednic nerkowych i pęcherza. Tylko kompleksowa diagnostyka pozwala ustalić, czy krwiomocz ma podłoże zapalne, mechaniczne (kamica, uraz) czy onkologiczne.